فنآوری‌های نوظهور درمهندسی حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت: تحلیل روند، آینده پژوهی و ارائه چارچوب ارزیابی در ابعاد اصلی

فنآوری‌های نوظهور درمهندسی حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت: تحلیل روند، آینده پژوهی و ارائه چارچوب ارزیابی در ابعاد اصلی

ندا خادم گرایلی1 امیر محجوب2

1) کارشناس پژوهشی انتقال تکنولوژی، گروه مهندسی راه و روسازی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
2) گروه مهندسی راه و روسازی، استادیار مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی

کد IOI مقاله : AAHE-ABKHGD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    هدف از پژوهش حاضر، تحولات سریع فنآوری در حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت، ضرورت شناسایی و ارزیابی فنآوری‌های نوظهور و تعیین اولویت آن‌ها برای توسعه آینده زیرساخت‌های حمل‌ونقل را افزایش داده است. هدف این پژوهش، شناسایی و دسته‌بندی فنآوری‌های نوظهور در حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت و ارائه چارچوبی برای ارزیابی آن‌ها با تأکید بر تحلیل روندهای فنآوری و رویکرد آینده‌پژوهی است. روش تحقیق در پژوهش حاضر با رویکرد مرور نظام‌مند ادبیات انجام شده است. در مرحله نخست، مطالعات و منابع علمی مرتبط با فنآوری‌های نوظهور حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت بررسی و فنآوری‌ها در حوزه‌هایی از جمله راه و روسازی، پل و ابنیه فنی، تونل، سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند، پایش و نگهداری، انرژی و محیط‌زیست شناسایی و دسته‌بندی شدند. در ادامه، روند توسعه فنآوری‌ها، پیشران‌های مؤثر، سطح بلوغ فنآوری، افق زمانی استقرار و میزان عدم‌قطعیت آن‌ها با رویکرد آینده‌پژوهی تحلیل شد. به‌منظور شناسایی و تحلیل روندهای فنآوری و تبیین چشم‌انداز آینده فنآوری‌های منتخب، از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت استفاده شد و یافته‌های حاصل از مصاحبه‌ها در کنار مرور ادبیات، مبنای تحلیل روند و آینده‌پژوهی فنآوری‌ها قرار گرفت. همچنین معیارهای مؤثر بر ارزیابی فنآوری‌ها شامل ابعاد فنی، اقتصادی، زیست‌محیطی، نوآوری، ایمنی، بلوغ فنآوری، قابلیت انتقال و بومی‌سازی فنآوری و عوامل آینده‌پژوهانه استخراج و در قالب یک چارچوب مفهومی تلفیق شدند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد روند توسعه فنآوری‌های حمل‌ونقل جاده‌ای به سمت هوشمندسازی، دیجیتالی‌شدن، استفاده از هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، توسعه مواد و روسازی‌های نوین، پایش هوشمند زیرساخت، نگهداری پیش‌بینانه، کاهش مصرف انرژی و کربن و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها در برابر تغییرات اقلیمی در حال حرکت است. بر اساس یافته‌های پژوهش، فنآوری‌هایی نظیر روسازی‌های نوین و خودترمیم‌شونده، فنآوری‌های بازیافت و نگهداری پیشرفته روسازی، پایش هوشمند پل و آب‌شستگی، حسگرهای فیبر نوری، پهپادهای بازرسی، Digital Twin، سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند و فنآوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی از ظرفیت بالایی برای توسعه آینده برخوردارند. در نهایت، چارچوب پیشنهادی، ارزیابی فنآوری را از طریق تلفیق معیارهای عملکردی و آینده‌پژوهانه فراهم کرده و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای شناسایی فنآوری‌های اولویت‌دار، تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری و تدوین نقشه راه فنآوری در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای و زیرساخت مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی : فنآوری‌های نوظهور حمل‌ونقل جاده‌ای زیرساخت تحلیل روند فنآوری آینده‌پژوهی فنآوری ارزیابی فنآوری