از چرخه مد تا مصرف گرایی: کاوشی در پیامدهای اقتصادی ایران

از چرخه مد تا مصرف گرایی: کاوشی در پیامدهای اقتصادی ایران

اعظم شفیعی1 نوشین صفی یاری2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی پارچه و لباس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب
2) گروه طراحی لباس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

کد IOI مقاله : AAHE-ABKKCF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    این مقاله پژوهشی نظری و مفهومی است که گذار از چرخه متعارف مد به مصرف‌گرایی شتاب‌گرفته را در سطح سازوکارهای اجتماعی و معنایی تبیین می‌کند و مسیرهای محتمل اثرگذاری این گذار را بر تقاضا، بودجه خانوار و سازمان بازار پوشاک در بستر نهادی ایران صورت‌بندی می‌نماید. هدف پژوهش اثبات آماری پیامدهای اقتصادی نیست؛ بلکه نشان دادن آن است که کوتاه شدن فاصله میان ظهور، رواج و منسوخ شدن نمادین یک سبک، از چه مسیرهایی خرید تکراری، نمایش منزلت و گردش کالا را بازسازماندهی می‌کند. روش تحقیق مفهومی، تفسیری و تلفیقی است: مفاهیم چرخه مد، مد سریع، مصرف تظاهری، کهنگی نمادین، کهنگی برنامه‌ریزی‌شده و میانجی‌گری فرهنگی ابتدا تعریف و از یکدیگر متمایز می‌شوند و سپس در یک چارچوب واحد به هم پیوند داده می‌شوند. بر پایه این چارچوب، پوشاک صرفا پاسخ به نیاز کارکردی نیست، بلکه ابزاری برای تمایز اجتماعی و بیان هویت است. ادبیات فارسی مصرف و سبک زندگی نشان می‌دهد که در ایران نیز هویت اجتماعی بیش از پیش از رهگذر انتخاب‌های مصرفی و نمایش ذوق فهمیده می‌شود (اباذری و چاوشیان، ۱۳۸۱؛ فاضلی، ۱۳۸۲؛ کاظمی، ۱۳۹۲). در چنین بستری، فشار تورمی، نوسان قدرت خرید و هم‌زیستی بازار رسمی با مدارهای غیررسمی، میل به مصرف هویتی را ضرورتا حذف نمی‌کنند؛ بلکه ممکن است آن را به کالاهای ارزان‌تر، جایگزینی سریع‌تر و مسیرهای عرضه جایگزین هدایت کنند. نتیجه مفهومی مقاله آن است که شتاب گردش سبک می‌تواند عمر نمادین پوشاک را پیش از فرسودگی مادی کوتاه کند، دفعات معامله را افزایش دهد و نابرابری در دسترسی به کالاهای نمادین را تشدید نماید؛ هرچند ترجیحات فرهنگی، محدودیت جریان‌های بین‌المللی و تراکم معنایی برخی نشانه‌های بومی ممکن است از شدت این نوسان بکاهند. سهم اصلی پژوهش ارائه الگویی مفهومی است که نظریه‌های کلاسیک مد و مصرف را در بستر ایران بازخوانی می‌کند، گزاره‌هایی قابل آزمون برای پژوهش تجربی بعدی به‌دست می‌دهد و مد را همزمان پدیده‌ای فرهنگی و نیرویی اقتصادی می‌داند.

کلمات کلیدی : چرخهٔ مد مصرف‌گرایی مصرف تظاهری کهنگی نمادین مد سریع چارچوب مفهومی ایران