تدوین راهبردهای طراحی غیرفعال اکوکمپ‌های بوم‌گردی در اقلیم گرم و نیمه‌خشک فارس با تأکید بر فرم، جهت‌گیری و آسایش حرارتی

تدوین راهبردهای طراحی غیرفعال اکوکمپ‌های بوم‌گردی در اقلیم گرم و نیمه‌خشک فارس با تأکید بر فرم، جهت‌گیری و آسایش حرارتی

ساره بسحاق چقازالی1

1) گروه معماری و شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، شیراز، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ACZEGG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    اکوکمپ ‌های بوم‌گردی در سال‌های اخیر در استان فارس رشد چشمگیری داشته‌اند، اما متأسفانه بسیاری از آنها بدون توجه به اصول طراحی همساز با اقلیم ساخته شده‌اند. نتیجه این شده است که این اقامتگاه‌ها نه تنها مصرف انرژی بالایی دارند، بلکه گردشگران نیز آسایش حرارتی مناسبی را در آنها تجربه نمی‌کنند. این پژوهش تلاش کرده است با استفاده از شبیه‌سازی انرژی و همچنین بهره‌گیری از دانش ارزشمند معماری بومی منطقه، راهکارهایی عملی برای بهبود این وضعیت ارائه دهد. برای این کار، ابتدا ویژگی‌های اقلیمی منطقه با نرم‌افزار Climate Consultant بررسی شد و سپس ۱۰ مدل حجمی مختلف با نرم‌افزار DesignBuilder شبیه‌سازی شدند. این مدل‌ها شامل فرم‌های مربع، مستطیل با نسبت‌های مختلف (۱:۱.۵، ۱:۲، ۱:۲.۵ و ۱:۳)، فرم‌های L، U، T، هشت‌ضلعی و حیاط مرکزی بودند. تمام این مدل‌ها در شرایط کاملاً یکسان از نظر مصالح و نحوه استفاده، با هم مقایسه شدند. نتایج نشان داد که فرم مستطیلی کشیده در جهت شرقی-غربی با نسبت ۱:۳، بهترین عملکرد را دارد و مصرف انرژی سالانه را به ۴۵.۶۷ کیلووات‌ساعت بر مترمربع می‌رساند. جالب اینجاست که این نسبت با الگوی رایج در معماری سنتی شیراز (حدود ۱:۲.۸) بسیار نزدیک است. همچنین مشخص شد که اگر بنا حتی ۱۵ درجه از جهت شرقی-غربی منحرف شود، مصرف انرژی تا ۳ درصد افزایش می‌یابد. استفاده از سایبان ۱.۲ متری در جبهه جنوبی، قرار دادن فضاهای پراستفاده در جبهه جنوبی و فضاهای خدماتی در جبهه شمالی، و بهره‌گیری از تهویه شبانه، از دیگر راهکارهای مؤثری هستند که در این پژوهش شناسایی شدند. نکته قابل توجه اینکه این راهکارها با الگوهای رایج در معماری سنتی شیراز، مانند حیاط مرکزی و ایوانچه‌های عمیق، همخوانی نزدیکی دارند. این هم‌راستایی نشان می‌دهد که معماران سنتی، بدون ابزارهای امروزی، به راهکارهایی دست یافته بودند که امروز توسط شبیه‌سازی‌های دقیق تأیید می‌شوند. امید است که یافته‌های این پژوهش، گامی هرچند کوچک در جهت طراحی اکوکمپ‌هایی باشد که نه تنها به محیط‌زیست آسیب نمی‌رسانند، بلکه تجربه‌ای ماندگار و خوشایند از هم‌نشینی با طبیعت و فرهنگ برای گردشگران فراهم کنند.

کلمات کلیدی : اکوکمپ بوم‌گردی طراحی غیرفعال فرم معماری جهت‌گیری بنا آسایش حرارتی معماری بومی