تجلی انگاره‌های قدسی نور در معماری شیعی بر اساس آراء سهروردی، ابن‌عربی و ملاصدرا

تجلی انگاره‌های قدسی نور در معماری شیعی بر اساس آراء سهروردی، ابن‌عربی و ملاصدرا

علی صادقی حبیب‌آباد1

1) استادیار گروه مهندسی معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. E-mail address:

کد IOI مقاله : AAHF-ABEAAB
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    این پژوهش باهدف تبیین چارچوب انگاره‌های قدسی نور در معماری اسلامی، با تمرکز بر دیدگاه‌های سه متفکر برجسته: سهروردی، ابن‌عربی و ملاصدرا، به شیوه‌ای نظام‌مند انجام‌شده است. در حکمت اشراق سهروردی، نور به‌عنوان اصل حقیقی هستی و بنیان مراتب وجود تعریف می‌شود. در عرفان ابن‌عربی، نور نمودی از اسم «النور» و مظهر تجلیات الهی در سطوح مختلف عالم به شمار می‌رود. همچنین در حکمت متعالیه ملاصدرا، نور حقیقتی است که وجود را شکل داده و دارای شدت و ضعف تشکیکی است. تحلیل مقایسه‌ای این سه نظام فکری نشان می‌دهد که مفهوم نور نقش اساسی در ایجاد ساختارهای معنایی و فضایی معماری اسلامی ایفا می‌کند. این عنصر قدسی که ابعاد معرفتی و وجودی نیز دارد، مبنایی را برای فهم کیفیت‌های فضایی همچون سلسله‌مراتب نوری، حرکت از ظلمت به روشنایی، هدایت فضایی و تجلی وحدت در عین کثرت فراهم می‌سازد. بررسی متون قرآنی، به‌ویژه آیه 35 سوره نور، بیانگر آن است که معماری اسلامی بازتاب‌دهنده مفاهیمی چون هدایت، رحمت و تجلی الهی است. نتایج تحلیل مضمون بر اساس بررسی 48 منبع معتبر، به سه مضمون اصلی شامل حقیقت وجودی نور، مراتب و تجلی نور و الگوهای نور در فضاهای قدسی اشاره دارد. درنهایت، چارچوب پیشنهادی این پژوهش می‌تواند مبنایی نظری برای تحلیل معماری اسلامی و فهم روبنای مفاهیم نور ارائه دهد.

کلمات کلیدی : انگاره‌های قدسی نور معماری اسلامی سهروردی ابن عربی ملاصدرا