امنیت فضایی و حضورپذیری زنان در مسیرهای حرکتی مجموعه‌های مسکونی: تحلیل تلفیقی طراحی محیط، سیاست‌گذاری فضایی و ادراک امنیت

امنیت فضایی و حضورپذیری زنان در مسیرهای حرکتی مجموعه‌های مسکونی: تحلیل تلفیقی طراحی محیط، سیاست‌گذاری فضایی و ادراک امنیت

امیرحسین شیردل1 مهدی معافی گور2 سیدحسین سیدموسوی3 نیلوفر جعفری4 اسماعیل سامقانی5

1) گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2) دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران.
3) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد.
4) دانشجوی کارشناسی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. @
5) کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزکوه، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABEAGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    امنیت فضایی در محیط‌های مسکونی، به‌ویژه در مسیرهای حرکتی، نقشی تعیین‌کننده در کیفیت زندگی، احساس تعلق و حضورپذیری ساکنان دارد و برای زنان به‌عنوان گروهی حساس‌تر به ناامنی‌های فضایی، اهمیتی دوچندان می‌یابد. مسیرهای حرکتی در مجتمع‌های مسکونی نه‌تنها گذرگاه‌هایی فیزیکی، بلکه فضاهایی میان‌مرزی‌اند که در آن‌ها طراحی محیط، سیاست‌گذاری فضایی و ادراک ذهنی کاربران به‌صورت هم‌زمان بر تجربه امنیت و الگوهای حضور تأثیر می‌گذارند. با وجود رشد قابل توجه پژوهش‌ها در حوزه امنیت محیطی و مطالعات جنسیتی، ادبیات موجود اغلب دچار چندپارگی نظری است و کمتر به تلفیق این سطوح تحلیلی در بستر فضاهای مسکونی پرداخته است. این پژوهش با هدف بازخوانی نظام‌مند دانش موجود و شناسایی ساختارهای مفهومی و جریان‌های فکری غالب، به تحلیل شبکه‌های علمی مرتبط با امنیت فضایی و حضورپذیری زنان در مسیرهای حرکتی مجتمع‌های مسکونی می‌پردازد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل کتاب‌سنجی و شبکه‌ای مطالعات منتشرشده در بازه زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ است. داده‌ها از پایگاه استنادی Lens استخراج و پس از غربال‌گری دقیق اسناد، پردازش و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer در چهار سطح هم‌وقوعی کلیدواژه‌ها، هم‌نویسندگی، هم‌استنادی و شبکه هم‌ارجاعی انجام گرفت تا ساختار همکاری‌های علمی، خوشه‌های مفهومی و مسیرهای تحول نظری شناسایی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که دانش این حوزه در سه جریان اصلی «زیست‌سلامت»، «عدالت فضایی» و «ادراک امن» سازمان یافته است که هر یک بر بخشی از مسئله امنیت زنان تمرکز دارند، اما پیوند نظام‌مندی میان آن‌ها شکل نگرفته است. همچنین، شبکه‌های همکاری علمی ساختاری قطبی‌شده و گسسته را نشان می‌دهند که بازتاب‌دهنده شکاف‌های نظری موجود است. نتایج پژوهش بر ضرورت گذار از رویکردهای تک‌بعدی و حرکت به‌سوی چارچوب‌های تلفیقی تأکید دارد؛ چارچوب‌هایی که بتوانند طراحی محیط، سیاست‌گذاری فضایی و تجربه زیسته زنان را به‌صورت هم‌زمان در تبیین امنیت فضایی مسیرهای حرکتی مجتمع‌های مسکونی در نظر گیرند و مبنایی علمی برای ارتقای حضورپذیری و عدالت فضایی فراهم آورند.

کلمات کلیدی : مجتمع‌های مسکونی امنیت زنان سیاست‌گذاری فضایی ادراک محیطی