مروری بر راهبردهای نوین افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری در برابر بحران‌های اقلیمی و مخاطرات طبیعی

مروری بر راهبردهای نوین افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری در برابر بحران‌های اقلیمی و مخاطرات طبیعی

محمدرضا عین الهی1

1) لیسانس مهندسی عمران-عمران دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، پست سازمانی رئیس اداره عمرانی

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFBK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری در سال‌های اخیر از یک مفهوم فنی محدود به مقاوم‌سازی سازه‌ها، به چارچوبی میان‌رشته‌ای برای فهم، سنجش و مدیریت پایداری عملکرد شهرها در شرایط اختلال تبدیل شده است. شهرهای معاصر هم‌زمان با مخاطرات طبیعی مانند زلزله، سیلاب، خشکسالی و فرونشست، با بحران‌های اقلیمی تدریجی و حاد، از جمله موج‌های گرما، بارش‌های حدی و تنش آبی روبه‌رو هستند. در چنین وضعیتی، مسئله اصلی صرفاً این نیست که زیرساخت‌ها آسیب نبینند، بلکه این است که شبکه‌های آب، انرژی، حمل‌ونقل، ارتباطات، فضاهای باز، خدمات اضطراری و نظام‌های حکمرانی شهری چگونه بتوانند پیش از بحران آماده شوند، هنگام بحران کارکردهای حیاتی خود را حفظ کنند، پس از بحران بازیابی شوند و در بلندمدت از تجربه اختلال یاد بگیرند. مقاله حاضر با رویکرد مرور روایتی ـ دامنه‌ای سازمان‌یافته، ادبیات فارسی و لاتین مرتبط با تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری را بررسی و راهبردهای نوین را در چند خوشه اصلی سنتز می‌کند: طراحی ایمن برای شکست، افزونگی و انعطاف‌پذیری شبکه‌های حیاتی، راه‌حل‌های طبیعت‌محور و زیرساخت آبی ـ سبز، سامانه‌های هوشمند و دوقلوی دیجیتال، حکمرانی چندسطحی و مشارکتی، و سنجش عملکردمحور تاب‌آوری. یافته‌ها نشان می‌دهد که مؤثرترین رویکردها، ترکیبی و زمینه‌مند هستند و از تمرکز صرف بر دارایی‌های فیزیکی فاصله می‌گیرند. مقاله استدلال می‌کند که تاب‌آوری شهری زمانی به سیاست و عمل تبدیل می‌شود که سه سطح «زیرساخت»، «نهاد» و «عدالت فضایی ـ اجتماعی» هم‌زمان دیده شوند. در پایان، چارچوبی تلفیقی برای برنامه‌ریزی تاب‌آوری زیرساختی پیشنهاد می‌شود که بر پیوند میان پایش داده‌محور، طراحی چندمخاطره، نگهداشت پیشگیرانه، تأمین مالی پایدار و یادگیری نهادی استوار است.

کلمات کلیدی : تاب‌آوری شهری زیرساخت‌های حیاتی بحران اقلیمی مخاطرات طبیعی راه‌حل‌های طبیعت‌محور حکمرانی شهری دوقلوی دیجیتال برنامه‌ریزی چندمخاطره