مرور نظام‌مند مفهوم لجستیک معکوس در بازیافت نخاله‌های ساختمانی و استفاده مجدد تطبیقی در پروژه‌های عمران شهری

مرور نظام‌مند مفهوم لجستیک معکوس در بازیافت نخاله‌های ساختمانی و استفاده مجدد تطبیقی در پروژه‌های عمران شهری

حبیبه نوری1

1) فوق لیسانس جغرافیای طبیعی دانشگاه تبریز؛ کارشناس خدمات شهری

کد IOI مقاله : AAHF-ABFZBE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    صنعت ساخت‌وساز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان منابع طبیعی و تولیدکنندگان پسماند در جهان، نقشی محوری در توسعه پایدار شهری ایفا می‌کند. حجم عظیم نخاله‌های ساختمانی تولیدشده در پروژه‌های عمران شهری، چالش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی قابل‌توجهی را به همراه دارد. در این میان، مفهوم لجستیک معکوس به‌عنوان رویکردی نظام‌مند برای مدیریت جریان برگشتی مواد از نقطه مصرف به نقطه بازیافت یا استفاده مجدد، اهمیتی روزافزون یافته است. این مقاله مروری نظام‌مند، با هدف تحلیل و ترکیب ادبیات موجود، به بررسی کاربرد لجستیک معکوس در دو حوزه حیاتی بازیافت نخاله‌های ساختمانی و استفاده مجدد تطبیقی در پروژه‌های عمران شهری می‌پردازد. روش‌شناسی این پژوهش مبتنی بر پروتکل PRISMA برای مرور نظام‌مند ادبیات از پایگاه‌های علمی معتبر ایرانی و بین‌المللی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ میلادی و ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ هجری شمسی است که پس از غربالگری دقیق، ۴۹ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. یافته‌های این مرور، شبکه لجستیک معکوس را به‌عنوان یک سیستم پیچیده و چندبعدی شامل جمع‌آوری، تفکیک، حمل‌ونقل، پردازش و بازچرخانی مواد شناسایی می‌کند که موفقیت آن در گرو همراستایی عوامل فنی، اقتصادی، سیاستی و فرهنگی است. تحلیل ادبیات نشان می‌دهد که محرک‌های اصلی پیاده‌سازی این سیستم شامل الزامات قانونی، منافع اقتصادی حاصل از فروش مواد بازیافتی، و تعهد به مسئولیت اجتماعی شرکت‌هاست. در مقابل، موانعی چون هزینه‌های بالای اولیه تفکیک در مبدأ، کمبود فناوری‌های پیشرفته بازیافت، نبود استانداردهای کیفی برای مصالح بازیافتی، و مقاومت فرهنگی در برابر استفاده از این مصالح، به‌عنوان چالش‌های کلیدی شناسایی شدند. همچنین، یافته‌ها حاکی از شکاف عمیق میان تئوری و عمل در زمینه استفاده مجدد تطبیقی از اجزای ساختمانی است؛ رویکردی که فراتر از بازیافت مواد اولیه، به حفظ ارزش نهفته و انرژی تجسم‌یافته در اجزا می‌پردازد و نیازمند بازنگری در طراحی سازه‌ها بر اساس اصول «طراحی برای جداسازی» است. این مرور نظام‌مند با ترکیب و تحلیل انتقادی ۴۹ مطالعه، یک چارچوب مفهومی یکپارچه برای درک پویایی‌های لجستیک معکوس در صنعت ساخت ارائه می‌دهد و با شناسایی روندهای پژوهشی، تناقضات و خلأهای دانش، مسیر را برای تحقیقات آینده و ارائه رهنمودهای عملی برای سیاست‌گذاران، مدیران پروژه و فعالان صنعت ساخت هموار می‌سازد.

کلمات کلیدی : لجستیک معکوس نخاله‌های ساختمانی بازیافت استفاده مجدد تطبیقی پروژه‌های عمران شهری توسعه پایدار