چالش‌های حقوقی و اخلاقی در طراحی معماری هوشمند: تحلیل تطبیقی نظام حقوقی ایران و استانداردهای بین‌المللی ساختمان‌های هوشمند

چالش‌های حقوقی و اخلاقی در طراحی معماری هوشمند: تحلیل تطبیقی نظام حقوقی ایران و استانداردهای بین‌المللی ساختمان‌های هوشمند

آرش کریمی1 احمد میرزامحمدی2

1) فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته حقوق از دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز
2) دانشجوی دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز ( ارس )

کد IOI مقاله : AAHF-ABFZFB
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گسترش فناوری‌های نوین در حوزه معماری و ساخت‌وساز، به‌ویژه در قالب ساختمان‌های هوشمند، سبب دگرگونی اساسی در شیوه طراحی، بهره‌برداری و مدیریت فضاهای ساخته‌شده شده است. ساختمان هوشمند دیگر صرفاً یک سازه مجهز به تجهیزات دیجیتال نیست، بلکه محیطی داده‌محور، واکنش‌گرا و مبتنی بر سامانه‌های خودکار است که تصمیم‌گیری در آن تا حدی به الگوریتم‌ها، حسگرها و بسترهای هوش مصنوعی واگذار می‌شود. این تحول، در کنار مزایایی همچون افزایش بهره‌وری انرژی، ارتقای آسایش کاربران، بهبود ایمنی و مدیریت دقیق‌تر بهره‌برداری، مسائل حقوقی و اخلاقی تازه‌ای را نیز مطرح کرده است؛ از جمله مسئولیت مدنی ناشی از خطای سامانه‌های هوشمند، وضعیت حقوقی داده‌های تولیدشده در ساختمان، حدود حریم خصوصی ساکنان و استفاده‌کنندگان، مالکیت فکری طرح‌های مبتنی بر طراحی دیجیتال، و نیز خلأهای قانونی موجود در نظام حقوقی ایران.پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از رویکرد تطبیقی، به بررسی مهم‌ترین چالش‌های حقوقی و اخلاقی در طراحی معماری هوشمند می‌پردازد و تلاش می‌کند وضعیت نظام حقوقی ایران را در مقایسه با برخی استانداردها و رویکردهای بین‌المللی تحلیل کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در ایران مقررات پراکنده‌ای در زمینه مسئولیت حرفه‌ای، حریم خصوصی، حقوق شهروندی، نظام مهندسی و مقررات ملی ساختمان وجود دارد، اما این مقررات برای مواجهه با پیچیدگی‌های معماری هوشمند کافی نیستند. در مقابل، نظام‌های حقوقی پیشرو در سطح بین‌المللی با توسعه قواعد مربوط به حفاظت از داده، مسئولیت فناوری، حکمرانی دیجیتال و استانداردهای طراحی انسان‌محور، گام‌های مؤثرتری در ساماندهی این حوزه برداشته‌اند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که توسعه معماری هوشمند در ایران بدون تدوین چارچوب حقوقی تخصصی و میان‌رشته‌ای، می‌تواند به بروز تعارض‌های حقوقی و اخلاقی گسترده منجر شود. از این‌رو، تدوین ضوابط ویژه برای طراحی، نظارت، بهره‌برداری و حفاظت از داده‌ها در ساختمان‌های هوشمند، همراه با آموزش حقوق فناوری به معماران و مهندسان، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

کلمات کلیدی : معماری هوشمند حقوق معماری ساختمان هوشمند حریم خصوصی مسئولیت مدنی هوش مصنوعی حقوق فناوری