بررسی نقش فناوری‌های دیجیتال، داده‌های مکانی و هوش مصنوعی در آینده برنامه‌ریزی مسکن شهری

بررسی نقش فناوری‌های دیجیتال، داده‌های مکانی و هوش مصنوعی در آینده برنامه‌ریزی مسکن شهری

مسعود خاکی سیچانی1 مریم رضائی2

1) دانشجوی دکتری،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی ،اصفهان ایران
2) ،استادیار،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان،ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABGADD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    برنامه‌ریزی مسکن شهری در دهه‌های اخیر از یک حوزه عمدتاً کالبدی ـ جمعیتی به عرصه‌ای داده‌محور، چندبازیگری و فناورانه تبدیل شده است. افزایش ناپایداری بازار مسکن، تشدید نابرابری فضایی، پیچیدگی الگوهای تقاضا، محدودیت زمین شهری و ضرورت هماهنگی میان سیاست زمین، حمل‌ونقل، زیرساخت و عدالت اجتماعی، سبب شده است که ابزارهای سنتی برنامه‌ریزی به‌تنهایی پاسخ‌گوی مسائل مسکن نباشند. هدف این مقاله، مرور انتقادی و سنتزی ادبیات علمی درباره نقش فناوری‌های دیجیتال، داده‌های مکانی و هوش مصنوعی در آینده برنامه‌ریزی مسکن شهری است. مقاله از منطق مرور ساختاریافته ـ انتقادی استفاده می‌کند و با اتکا به چارچوب‌های روش‌شناختی PRISMA و SALSA، ادبیات منتشرشده در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ را از منظر مفاهیم، روش‌ها، کاربردها، چالش‌ها و خلأهای پژوهشی تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که فناوری‌های دیجیتال، از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی و سنجش‌ازدور تا کلان‌داده، یادگیری ماشین، دوقلوهای دیجیتال شهری و هوش مصنوعی مولد، ظرفیت برنامه‌ریزی مسکن را در چهار سطح افزایش داده‌اند: شناخت دقیق‌تر نیاز و استطاعت‌پذیری، پایش پویای بازار و زمین، مکان‌یابی و سناریوسازی فضایی، و پشتیبانی از تصمیم‌گیری مشارکتی. بااین‌حال، ادبیات موجود با چالش‌هایی مانند سوگیری داده، شکاف دیجیتال، ضعف حکمرانی داده، غلبه رویکردهای پیش‌بینانه بر تحلیل علّی، و کم‌توجهی به عدالت مسکن مواجه است. مقاله در پایان، چارچوبی یکپارچه پیشنهاد می‌کند که برنامه‌ریزی مسکن آینده را در پیوند میان داده، الگوریتم، حکمرانی، عدالت فضایی و یادگیری نهادی صورت‌بندی می‌کند.

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی مسکن شهری هوش مصنوعی داده‌های مکانی فناوری‌های دیجیتال geoai دوقلوی دیجیتال شهری استطاعت‌پذیری مسکن حکمرانی داده