پارادوکس اثر مستقیم در ادراک فضای مجازی: تبیین نقش محوری تعاملات روانشناختی در معماری دیجیتال

پارادوکس اثر مستقیم در ادراک فضای مجازی: تبیین نقش محوری تعاملات روانشناختی در معماری دیجیتال

سحر طوفان1 علی مدبریان2 نیما ولی زاده3

1) دانشیار گروه معماری، دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.-
2) پژوهشگر دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران. -
3) استادیار گروه معماری، دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران. -

کد IOI مقاله : AAHF-ABGBAK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    چكيده پارادوکس اثر مستقیم منفی در کنار اثر کل مثبت، یکی از یافته‌های غیرمنتظره اما مهم در مدل‌سازی تعاملات روانشناختی در فضای مجازی معماری است. این مقاله با هدف تبیین نظری این پارادوکس و تبیین نقش محوری تعاملات روانشناختی در معماری دیجیتال نگاشته شده است. روش پژوهش از نوع مطالعه نظری-تحلیلی است که بر پایه بازتحلیل خروجی‌های یک مطالعه کمی با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری (۲۵۰ پرسشنامه، روش PLS-SEM) و استنتاج نظری از مبانی روانشناسی محیطی، نظریه بار شناختی و نظریه حضور انجام شده است. یافته‌های مدل ساختاری نشان می‌دهد که ضریب مسیر مستقیم معماری مجازی به ادراک حسی-بصری برابر با ۰٫۴۷۹- (منفی و معنادار) است، در حالی که اثر غیرمستقیم از طریق تعاملات روانشناختی برابر با ۱٫۰۱۸ و اثر کل برابر با ۰٫۵۳۹ (مثبت) می‌باشد. این الگو که در ادبیات روش‌شناسی به «میانجی‌گری رقابتی» شهرت دارد، نشان می‌دهد که در غیاب تعاملات روانشناختی مؤثر، افزایش کیفیت محیط مجازی نه‌تنها به بهبود ادراک منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند اثر معکوس داشته باشد. بحث اصلی مقاله بر این گزاره استوار است که تعاملات روانشناختی نه‌تنها یک متغیر میانجی، بلکه یک تعدیل‌گر پنهان در رابطه میان معماری مجازی و ادراک فضایی محسوب می‌شود. نتیجه آنکه طراحی محیط‌های مجازی معماری باید از سطح بازنمایی بصری به سطح طراحی تجربه و تعامل روانشناختی ارتقا یابد.

کلمات کلیدی : معماری مجازی تعاملات روانشناختی ادراک حسی بصری پارادوکس اثر مستقیم روانشناسی محیطی