تحلیل ریسک‌محور اولویت‌بندی لکه‌گیری، روکش آسفالت و اصلاح پیاده‌رو در تخصیص بودجه عمرانی مناطق شهرداری: یک مرور ساختاریافته و انتقادی

تحلیل ریسک‌محور اولویت‌بندی لکه‌گیری، روکش آسفالت و اصلاح پیاده‌رو در تخصیص بودجه عمرانی مناطق شهرداری: یک مرور ساختاریافته و انتقادی

علی قهرمانی شاملو1

1) لیسانس مهندسی اجرایی عمران، رئیس اداره عمرانی منطقه، رسته فنی و مهندسی

کد IOI مقاله : AAHF-ABGGKZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مناطق شهرداری در خط مقدم نگهداشت روزمره زیرساخت‌های شهری قرار دارند و بخش مهمی از بودجه عمرانی آن‌ها صرف لکه‌گیری، روکش آسفالت، اصلاح پیاده‌رو، ترمیم جداول، ایمن‌سازی معابر و رفع خرابی‌های موضعی می‌شود. با وجود این، تصمیم‌گیری درباره تقدم مداخله‌ها اغلب تحت فشار محدودیت بودجه، فوریت‌های میدانی، درخواست‌های شهروندی، ملاحظات سیاسی، کمبود داده‌های دقیق و پراکندگی مکانی خرابی‌ها انجام می‌شود. این مقاله با هدف تحلیل انتقادی روش‌های اولویت‌بندی ریسک‌محور در نگهداشت معابر و پیاده‌روهای شهری تدوین شده است. روش مقاله، مرور ساختاریافته و انتقادی ادبیات بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ است و بر ادغام چهار حوزه تمرکز دارد: مدیریت روسازی، مدیریت دارایی زیرساختی، تصمیم‌گیری چندمعیاره و بودجه‌ریزی عمرانی شهرداری. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادبیات موجود از رویکردهای واکنشی و مبتنی بر خرابی ظاهری به سمت رویکردهای چندمعیاره، چرخه‌عمرمحور، داده‌محور و ریسک‌محور حرکت کرده است؛ با این حال، شکاف مهمی میان مدل‌های فنی نگهداشت روسازی و واقعیت اجرایی شهرداری‌های منطقه‌ای باقی مانده است. بسیاری از مدل‌ها شاخص‌های فنی مانند PCI، هزینه و حجم ترافیک را به‌خوبی وارد تحلیل می‌کنند، اما معیارهایی مانند عدالت فضایی، ایمنی عابر پیاده، حساسیت اجتماعی، دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر، هم‌زمانی با حفاری‌ها و قابلیت اجرای پیمانکاری کمتر در آن‌ها دیده می‌شود. مقاله حاضر چارچوبی پیشنهادی ارائه می‌کند که در آن اولویت‌بندی پروژه‌های خرد عمرانی بر پایه ترکیب «احتمال خرابی»، «پیامد خرابی»، «اهمیت عملکردی معبر»، «هزینه چرخه عمر»، «عدالت فضایی» و «آمادگی اجرایی» انجام می‌شود. نتیجه اصلی مقاله آن است که بودجه عمرانی منطقه زمانی اثربخش‌تر می‌شود که از فهرست‌سازی ساده درخواست‌ها به سمت سبد پروژه‌های ریسک‌محور، قابل پایش و قابل دفاع حرکت کند.

کلمات کلیدی : مدیریت روسازی بودجه عمرانی شهرداری اولویت‌بندی ریسک‌محور لکه‌گیری آسفالت روکش آسفالت اصلاح پیاده‌رو مدیریت دارایی شهری تصمیم‌گیری چندمعیاره