نظریه شبکه کنشگران در عصر یادگیری ماشین: بازتعریف هوش مصنوعی به ‌مثابه کنشگر غیرانسانی در آموزش طراحی معماری

نظریه شبکه کنشگران در عصر یادگیری ماشین: بازتعریف هوش مصنوعی به ‌مثابه کنشگر غیرانسانی در آموزش طراحی معماری

حسین مرادی نسب1 غلامحسین ناصری2 کامران جواهری3 هانا اعوانی4

1) گروه معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی سمنان
2) گروه معماری، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی دامغان
3) گروه معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی سمنان ایران،
4) گروه معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران،

کد IOI مقاله : AAHF-ABGHCD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی مولد در سال‌های اخیر وارد استودیوهای طراحی معماری شده و مرزهای سنتی میان ابزار و عامل، انسان و ماشین، خلاقیت و محاسبه را در هم آمیخته است. با این حال، بیشتر پژوهش‌های پیشین یا هوش مصنوعی را به عنوان ابزاری منفعل در نظر گرفته‌اند یا بر بهینه‌سازی کمی عملکرد متمرکز بوده‌اند و از تحلیل نحوه عاملیت آن در شبکه تربیت معمار غافل مانده‌اند. این پژوهش با هدف بازتعریف هستی‌شناختی هوش مصنوعی به عنوان کنشگر غیرانسانی در فرآیند آموزش طراحی معماری، به دنبال پاسخ به سه پرسش اساسی بوده است: هوش مصنوعی چه نوع عاملیتی از خود نشان می‌دهد؟ این عاملیت چگونه بر تصمیمات طراحانه دانشجویان تأثیر می‌گذارد؟ و مدل مفهومی مبتنی بر نظریه شبکه کنشگران برای تحلیل این شبکه کدام است؟ پژوهش حاضر با رویکرد کیفی تفسیری و بهره‌گیری از طرح قوم‌نگاری دیجیتال متوالی در سه فاز (زمینه‌یابی، ردیابی ترجمه و بازخورد به شبکه) انجام شده است. زمینه پژوهش، یک استودیوی طراحی معماری در مقطع کارشناسی ارشد بود که سرفصل تعامل با سیستم‌های مولد هوشمند را در برنامه خود گنجانده بود. مشارکت‌کنندگان شامل دوازده دانشجو و دو مدرس بودند که داده‌های تراکنشی آن‌ها از طریق ضبط صفحه‌نمایش، لاگ‌های سیستمی، یادداشت‌های میدانی و مصاحبه‌های تحریک‌شده با بازبینی ضبط، در طول چهارده هفته گردآوری شد. تحلیل داده‌ها بر اساس اصول روش‌شناختی نظریه شبکه کنشگران و با تمرکز بر شناسایی «لحظات گسست» و «الگوهای ترجمه» انجام گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی در عمل، چهار الگوی ترجمه متمایز را از خود بروز می‌دهد: پیشنهاد بدیل، مقاومت، شتاب‌بخشی و ناپیدایی. این الگوها حاکی از عاملیتی توزیع‌شده و وابسته به بافت شبکه هستند. چهل‌وهفت «لحظه گسست» در داده‌ها شناسایی شد که در آن‌ها مسیر طراحی به طور ناگهانی و غیرمنتظره تغییر می‌کرد و این تغییر به کنش هوش مصنوعی نسبت داده می‌شد. مقایسه نقشه شبکه در آغاز و پایان ترم، تحولی از شبکه‌ای متمرکز بر دانشجو به شبکه‌ای توزیع‌شده با عاملیت سیال را نشان داد. همچنین دو گروه متمایز از دانشجویان شناسایی شدند: آنانی که «شایستگی همکاری با کنشگر غیرانسانی» را توسعه دادند و آنانی که همواره در تلاش برای بازگرداندن کنترل به انسان بودند. مدل مفهومی «شبکه استودیوی هوشمند» در چهار لایه زیرساخت تراکنشی، فضای ترجمه، چارچوب نهادی و گفتمان شبکه صورتبندی شد. بر اساس این مدل، شایستگی طراحی در عصر هوش مصنوعی مولد از «توانایی طراحی مستقل فرد» به «قابلیت مشارکت مثر در شبکه‌ای از کنشگران انسانی و غیرانسانی» بازتعریف می‌شود. این پژوهش در پایان، پیشنهادهایی برای بازطراحی برنامه درسی معماری شامل طراحی تکالیف گسست محور، ایجاد رویه‌های بازبینی شبکه و آموزش سواد ترجمه به مدرسان ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : ‌ها نظریه شبکه کنشگران هوش مصنوعی مولد قوم‌نگاری دیجیتال آموزش طراحی معماری استودیوی هوشمند عاملیت غیرانسانی