تبیین مؤلفه‌های کالبُدی و روان‌شناختی فضاهای اجتماع‌پذیر و نقش آن‌ها در ارتقای کیفیت زندگی در فضاهای جمعی

تبیین مؤلفه‌های کالبُدی و روان‌شناختی فضاهای اجتماع‌پذیر و نقش آن‌ها در ارتقای کیفیت زندگی در فضاهای جمعی

مهدی یوسفی1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری دانشگاه ایوان‌کی، سمنان

کد IOI مقاله : AAHF-ABHEAC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    زمینه و هدف: فضاهای جمعی شهری به‌عنوان بستر اصلی تعاملات اجتماعی روزمره، نقشی محوری در شکل‌دهی به کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کنند. با وجود گسترش ادبیات پژوهشی در حوزه روان‌شناسی محیط ، چارچوبی یکپارچه که مؤلفه‌های کالبدی و روان‌شناختی را به‌طور هم‌زمان تبیین کند کمتر در دسترس است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نظام‌مند این مؤلفه‌ها و تحلیل سازوکارهای اثرگذاری آن‌ها بر کیفیت زندگی در فضاهای جمعی است. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند ادبیات و بر اساس دستورالعمل پریزما انجام شده است. جست‌وجو منابع در پایگاه‌های اسکوپوس، وب ‌آو ‌ساینس، ساینس‌دایرکت، تیلور و فرانسیس و گوگل اسکالر و پایگاه‌های فارسی‌زبان با ترکیب کلیدواژه‌های مرتبط با فضای تعامل‌پذیر، روان‌شناسی محیط، اجتماع‌پذیری و کیفیت زندگی صورت گرفت. یافته‌ها: مؤلفه‌های کالبدی مؤثر شامل دسترسی‌پذیری، مبلمان تنوع کاربری، مقیاس انسانی، ایمنی کالبدی، کیفیت زیبایی‌شناختی و انعطاف‌پذیری فضایی است و مؤلفه‌های روان‌شناختی عمدتاً حول محورهای حس تعلق ، احساس امنیت روانی، خوانایی محیط و وضوح شناختی، حس کنترل قلمرویی و معناداری محیط شکل می‌گیرند. این دو دسته مؤلفه از طریق سازوکارهای واسط نظیر سرمایه اجتماعی، انسجام اجتماعی و کاهش احساس تنهایی و بهزیستی روانی بر کیفیت زندگی اثر می‌گذارند. نتیجه‌گیری: طراحی فضاهای جمعی موفق مستلزم رویکردی میان‌رشته‌ای است که هم‌زمان ابعاد کالبدی و روان‌شناختی را در قالب یک چارچوب مفهومی یکپارچه پیوند دهد.

کلمات کلیدی : معماری فضای اجتماع‌پذیر روان‌شناسی محیط کیفیت زندگی طراحی شهری