الگوهای حسی و پدیدارشناسی کلاستروفوبیا در فضاهای معماری با رویکرد تجربه زیسته کاربران

الگوهای حسی و پدیدارشناسی کلاستروفوبیا در فضاهای معماری با رویکرد تجربه زیسته کاربران

رسول پهلوان پور1 محبوبه آجیلی2

1) - استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
2) دانشجوی دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABHEHZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    معماری معاصر، به‌ویژه در فضاهای متراکم، زیرزمینی و عملکردگرا، تجربه‌های ادراکی جدیدی را برای کاربران رقم زده است که برخی از آنها با احساس اضطراب، محصورشدگی و گسست از جهان زیسته همراه‌اند. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد پدیدارشناسی ادراک، به بررسی تجربه کلاستروفوبیا در فضاهای معماری پرداخته و می‌کوشد فراتر از تبیین‌های روان‌شناختی رایج، این پدیده را به‌عنوان تجربه‌ای بدنمند و وجودی تحلیل کند. مبنای نظری پژوهش بر آرای مرلوپونتی درباره ادراک بدنمند، مفهوم سکونت در اندیشه هایدگر و نظریه چندحسی معماری در آثار یوهانی پالاسما استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عواملی نظیر فشردگی فضایی، انسداد افق دید، نور مصنوعی یکنواخت، پیچیدگی حرکتی، تراکم صوتی و حذف نشانه‌های طبیعی، از طریق تأثیر بر ادراک بدنمند، زمینه شکل‌گیری احساس فشار، اختلال در جهت‌یابی، کاهش حس کنترل و در نهایت اضطراب وجودی را فراهم می‌کنند. بر این اساس، پژوهش مدلی مفهومی از «فضای اضطراب‌آور» ارائه می‌کند که در آن رابطه میان مؤلفه‌های کالبدی، ادراک حسی و تجربه وجودی تبیین شده است. نوآوری اصلی تحقیق در طرح مفهوم «معماری اضطراب‌آور» به‌عنوان چارچوبی نظری برای فهم کیفیت‌های منفی تجربه فضایی در معماری معاصر است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کلاستروفوبیا صرفاً پیامد ابعاد فیزیکی فضا نیست، بلکه حاصل اختلال در نسبت بنیادین میان بدن، فضا و جهان است؛ نسبتی که کیفیت سکونت و حضور انسان در جهان را شکل می‌دهد

کلمات کلیدی : پدیدارشناسی معماری کلاستروفوبیا تجربه زیسته ادراک بدنمند اتمسفر فضایی معماری اضطراب‌آور