مدرسه به مثابه زیست‌جهان دانشی: تحلیل کیفی دلالت‌های معرفت‌شناسی اجتماعی در سازمان فضایی مدارس ابتدایی نوین

مدرسه به مثابه زیست‌جهان دانشی: تحلیل کیفی دلالت‌های معرفت‌شناسی اجتماعی در سازمان فضایی مدارس ابتدایی نوین

ستاره پورنعمت1 ارسلان طهماسبی2

1) دانشجوی دکتری معماری،گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، کردستان، ایران، آدرس پست الکترونيکي
2) استادیار گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه ازاد اسلامی، سنندج، ایران، آدرس پست الکترونيکي

کد IOI مقاله : AAHF-ABHHKZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف تبیین پیوند دیالکتیکی میان «معرفت‌شناسی اجتماعی» و «طراحی کالبدی مدارس ابتدایی» در پی پاسخ به این پرسش کلیدی است که چگونه کالبد فیزیکی مدرسه می‌تواند از یک ظرف خنثی به یک «مداخله‌گر معرفتی عاملیت‌بخش» ارتقا یابد. این مطالعه با اتخاذ رویکرد کیفی و راهبرد استنتاج منطقی، به روش «تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار ۱۷ سند کلیدی» در حوزه معرفت‌شناسی اجتماعی (پاپکویتز) و نظریه‌های یادگیری محیطی (ویگوتسکی) انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تحقق «زیست‌جهان دانشی» در محیط مدرسه، مستلزم جایگزینی منطق فضایی سلسله‌مراتبی و سلولی (کلاس سنتی) با ساختارهای شبکه‌ای، سیال و خوشه‌ای است. در این چارچوب، «فضاهای مرزی، اندام‌های گذار و قلمروهای غیررسمی» به دلیل برخورداری از ویژگی‌های غیرتجویزی، انعطاف‌پذیری کالبدی و شفافیت بصری، از نقش فضاهای پشتیبانی خارج شده و به کانون‌های اصلی تولید دانش اجتماعی، هویت‌یابی جمعی و تعاملات همتا به همتا بدل می‌شوند. نوآوری اصلی این پژوهش، سنتز نظری و ارائه مدل مفهومی «سکوی تولید دانش» است؛ مفهومی که معماری مدرسه را نه به عنوان یک فرآورده منجمد فیزیکی، بلکه به مثابه یک فرآیند پویای در حال شدن معرفی می‌کند که در آن اصول طراحی (انعطاف‌پذیری، شفافیت و تعامل‌پذیری) نقش متغیرهای میانجی را در ارتقای عاملیت فضایی کودک و تسهیل تولید مشترک معنا ایفا می‌کنند. در نهایت، الگوهای کاربردی طراحی در چهار سطح کلان (محیطی)، میانی (سازماندهی)، خرد (بینابینی) و خرد (جزئیات کالبدی) جهت کاربست در طراحی مدارس نوین ارائه شده است.

کلمات کلیدی : معرفت‌شناسی اجتماعی زیست‌جهان دانشی طراحی کالبدی مدرسه سکوی تولید دانش مداخله‌گر معرفتی تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار