تبیین نقش مولفه‌های فرهنگی در طراحی فضاهای گردشگری بومی (نمونه موردی سد کانی سیب شهرستان پیرانشهر)

تبیین نقش مولفه‌های فرهنگی در طراحی فضاهای گردشگری بومی (نمونه موردی سد کانی سیب شهرستان پیرانشهر)

عبدالسلام عزیزی1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه

کد IOI مقاله : AAHF-ABHKBC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    چکیده گردشگری بومی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای توسعه پایدار در مناطق روستایی، می‌تواند زمینه‌ساز حفظ و احیای میراث فرهنگی جوامع محلی باشد. با این حال، یکی از چالش‌های اساسی در طراحی فضاهای گردشگری در ایران، نادیده گرفتن مؤلفه‌های فرهنگی بومی و تحمیل الگوهای یکسان‌سازی شده است که نه‌تنها به تضعیف هویت مکانی منجر می‌شود، بلکه تجربه معناداری برای گردشگران و جامعه میزبان به ارمغان نمی‌آورد. محدوده پیرامونی سد کانی‌سیب در شهرستان پیرانشهر، با دارا بودن پتانسیل‌های طبیعی و فرهنگی غنی، از جمله معماری بومی کُردی، سنت‌های شفاهی، آیین‌های محلی و صنایع دستی منحصربه‌فرد، فرصتی مناسب برای توسعه گردشگری فرهنگ‌محور فراهم می‌آورد؛ اما فقدان برنامه‌ریزی مبتنی بر مؤلفه‌های فرهنگی باعث شده است تا این ظرفیت‌ها به‌درستی شکوفا نشود. این پژوهش با هدف تبیین نقش مؤلفه‌های فرهنگی در طراحی فضاهای گردشگری بومی محدوده پیرامونی سد کانی‌سیب انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با تأکید بر تحلیل کیفی و رویکرد مطالعه موردی است. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی، و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ساکنان محلی، فعالان فرهنگی و کارشناسان گردشگری منطقه گردآوری شده است. مؤلفه‌های فرهنگی شناسایی‌شده شامل معماری بومی و مصالح محلی، آیین‌ها و مناسبت‌های سنتی کُردی، پوشش و صنایع دستی منطقه، زبان و روایت‌های شفاهی، الگوهای مهمان‌نوازی و تعاملات اجتماعی، و سازمان فضایی مبتنی بر سبک زندگی بومی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انطباق طراحی فضاهای گردشگری با لایه‌های فرهنگی منطقه، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای کیفیت تجربه گردشگر، تقویت حس تعلق جامعه محلی، حفظ میراث ناملموس و توسعه پایدار اقتصاد بومی دارد. نتایج تحلیل‌ها حاکی از آن است که ادغام مؤلفه‌های فرهنگی در طراحی فضاهای گردشگری، نه‌تنها به تمایز و برجسته‌سازی هویت مکانی کمک می‌کند، بلکه زمینه مشارکت فعال جامعه محلی را در فرآیند توسعه فراهم می‌آورد. در پایان، بر اساس یافته‌های پژوهش، اصول و راهبردهای طراحی فرهنگ‌محور برای توسعه فضاهای گردشگری در محدوده سد کانی‌سیب ارائه شده است که می‌تواند الگویی برای مناطق مشابه باشد.

کلمات کلیدی : مؤلفه‌های فرهنگی • طراحی فضاهای گردشگری • گردشگری بومی • سد کانی‌سیب • پیرانشهر • هویت مکانی • معماری بومی کُردی • توسعه پایدار گردشگری • فرهنگ کُردی