حقوقِ نور و چشم‌انداز: بررسی تعارضات معماری در بافت‌های فشرده شهری/روستایی

حقوقِ نور و چشم‌انداز: بررسی تعارضات معماری در بافت‌های فشرده شهری/روستایی

عبدالسلام عزیزی1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه

کد IOI مقاله : AAHF-ABKABA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    چکیده** حق نور به‌عنوان یکی از حقوق بنیادین مرتبط با کیفیت محیط مسکونی، در بافت‌های فشرده شهری و روستایی ایران با چالش‌های جدی روبه‌روست. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه‌ای، تعارضات ناشی از ساخت‌وسازهای متراکم را از سه منظر حقوقی-فقهی، معماری-شهرسازی و بهداشت محیط بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد فقدان معیارهای کمّی در قانون مدنی و طرح‌های تفصیلی، منجر به آرای قضایی متناقض شده و بافت‌های روستایی به دلیل ساختار ارگانیک در برابر توسعه‌های مدرن آسیب‌پذیرترند. قاعده فقهی «لاضرر» ظرفیت نظری مناسبی برای حمایت از این حق دارد، اما بدون پشتوانه معیارهای فنی کارآمد نیست. مطالعه تطبیقی با نظام حقوقی انگلیس و استانداردهای BRE نشان می‌دهد بومی‌سازی شاخص‌های کمّی نور در چارچوب حقوق ایران امکان‌پذیر است. پژوهش پیشنهاد می‌دهد از طریق اصلاح قانونی، الزام به پیوست ارزیابی نور در پروانه‌های ساختمانی، تدوین ضوابط ویژه برای بافت‌های روستایی و تقویت رویه قضایی مبتنی بر معیارهای فنی، چارچوبی میان‌رشته‌ای و کارآمد برای مدیریت این تعارضات ایجاد شود.

کلمات کلیدی : حق نور حق ارتفاق قاعده لاضرر بافت فشرده شهری بافت روستایی معماری بومی ضوابط ساختمانی مطالعه تطبیقی شاخص نور روز (daylight factor)