تبیین نقش هوش مصنوعی در تحقق حکمروایی خوب شهری و توسعه فضایی پایدار: ارائه چارچوبی یکپارچه مبتنی بر تحلیل شواهد علمی و فرآیند تحلیل شبکه‌ای مبتنی بر شواهد (EB-ANP)

تبیین نقش هوش مصنوعی در تحقق حکمروایی خوب شهری و توسعه فضایی پایدار: ارائه چارچوبی یکپارچه مبتنی بر تحلیل شواهد علمی و فرآیند تحلیل شبکه‌ای مبتنی بر شواهد (EB-ANP)

لیلا باقرزاده1 زهرا باقرزاده2

1) دانشجوی دکترای شهرسازی، دانشگاه آزاد تبریز، ایران-
2) دانشجوی دکترای معماری، دانشگاه آزاد تبریز، ایران-

کد IOI مقاله : AAHF-ABKAGD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گسترش فناوری‌های هوش مصنوعی، ظرفیت‌های جدیدی برای ارتقای تصمیم‌گیری شهری، برنامه‌ریزی فضایی و مدیریت پیچیدگی‌های کلانشهری ایجاد کرده است. با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد که کاربرد فناوری‌های هوشمند به‌تنهایی تضمین‌کننده تحول پایدار شهری نیست و موفقیت آن به سازوکارهای حکمرانی، ظرفیت نهادی و مشروعیت اجتماعی وابسته است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش هوش مصنوعی در تحقق حکمروایی خوب شهری و توسعه فضایی پایدار و ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه با عنوان AI-GUGF است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل شواهد علمی و رویکرد Evidence-Based Analytic Network Process (EB-ANP) است. بدین منظور، ۱۲۰ مقاله علمی منتشرشده در مجلات معتبر بین‌المللی طی دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انتخاب و از طریق تحلیل محتوای نظام‌مند، کدگذاری و تحلیل شبکه مفهومی بررسی شدند. در فرآیند تحلیل، ۲۵ مفهوم اولیه استخراج و در قالب پنج بعد اصلی شامل قابلیت هوش مصنوعی، حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی، حکمروایی خوب شهری دیجیتال، توسعه فضایی هوشمند و تحول پایدار شهری سازمان‌دهی شدند. نتایج نشان داد که حکمروایی خوب شهری با بالاترین وزن نهایی EB-ANP (۰/۲۴۶) مهم‌ترین عامل در تحقق ارزش‌آفرینی هوش مصنوعی شهری است. پس از آن، قابلیت هوش مصنوعی (۰/۲۲۱)، توسعه فضایی هوشمند (۰/۲۰۴)، حکمرانی مسئولانه AI (۰/۱۷۶) و تحول پایدار شهری (۰/۱۵۳) قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی نه به‌عنوان یک هدف مستقل، بلکه به‌عنوان یک توانمندساز نهادی باید در چارچوب حکمرانی داده، شفافیت الگوریتمی، مشارکت شهروندی و عدالت فضایی به کار گرفته شود. چارچوب پیشنهادی AI-GUGF با تلفیق نظریه‌های شهر هوشمند انسان‌محور، حکمرانی خوب شهری، حکمرانی الگوریتمی و برنامه‌ریزی فضایی تطبیقی، مسیر جدیدی برای تحلیل رابطه میان فناوری‌های نوظهور و توسعه فضایی پایدار ارائه می‌کند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی حکمروایی خوب شهری توسعه فضایی هوشمند حکمرانی داده شهر هوشمند