زن بهمثابه رمزگشای هستی؛ تلفیقی از اسطورهشناسی ایران و فلسفهی ملاصدرا با رویکردی هرمنوتیکی
زن بهمثابه رمزگشای هستی؛ تلفیقی از اسطورهشناسی ایران و فلسفهی ملاصدرا با رویکردی هرمنوتیکی
زهرا اورنگی1
1) هیئت علمی دانشگاه ملی مهارت
کد IOI مقاله
:
AAHF-ABKCHG
محل انتشار :
کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
این پژوهش با رویکردی میانرشتهای در پیوند میان اسطورهشناسی ایران و حکمت متعالیه، به واکاوی جایگاه هستیشناختی «زن» میپردازد. مسئلهی اصلی تحقیق، گسست میان ادراکهای کلیشهای از جایگاه زن در اساطیر و ظرفیتهای بالقوه او برای ایفای نقشِ «رمزگشای هستی» است. پرسش بنیادین این است که چگونه میتوان با بهرهگیری از ابزارهای هرمنوتیکی و هستیشناختی ملاصدرا، نمادهای اسطورهایِ زن (مانند آناهیتا و میترا) را در بسترِ آموزههای «وحدت وجود» و «ظهور حقیقت» بازخوانی کرد؟
اهمیت این پژوهش در آن است که برای نخستینبار، زن را نه صرفاً به عنوان عنصری در اسطوره، بلکه به عنوان «میانجیِ معنایی» و «مظهر تجلیِ حق» در نظام فلسفی اسلامی بررسی میکند. در این راستا، مبانی ملاصدرا دربارهی مراتب وجود و جایگاه عقل فعال، به مثابه الگویی تحلیلی برای رمزگشایی از مقام کیهانی زن به کار گرفته شده است. روش تحقیق در این مقاله، «تحلیلی-تطبیقی» است که با بررسی انتقادیِ رویکردهای موجود —از جمله نگاههای معرفتشناختی، تاریخی و جریانهای فمینیستی متأخر— سعی در عبور از بنبستهای تفسیرهای تقلیلگرایانه دارد.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که زن در اساطیر ایران، فراتر از کارکردهای باروری، با مفهوم «حقیقتِ جاری در هستی» پیوندی ساختاری دارد. این پیوند در نظام فلسفی ملاصدرا، در قالبِ «تجلیِ حق در مراتبِ وجود» قابلتفسیر است. پژوهش حاضر استدلال میکند که بازخوانیِ جایگاه زن با عینکِ حکمت صدرایی، منجر به گذار از کلیشههای جنسیتی و رسیدن به تعریفی نو از «زن به مثابه رمزگشای هستی» میشود. این تحلیل نه تنها به درک عمیقتری از پیوند میان کیهانشناسی باستان و فلسفه اسلامی میانجامد، بلکه بستری برای بازتولیدِ مفاهیم نمادین در هنرهای کاربردی و طراحیِ نظامهای بصریِ معناگرا فراهم میآورد. در نهایت، این مقاله پیشنهاد میدهد که زن در جایگاه کیهانی خود، عاملی برای وحدتبخشی به تکثراتِ عالم و پلی برای گذار از ظاهر به باطنِ هستی است.
کلمات کلیدی : حکمت متعالیه اسطورهشناسی ایران زن در اساطیر هرمنوتیک فلسفی رمزگشای هستی وحدت وجود