مرور انتقادی GeoAI برای پیش‌بینی شکست لوله و اولویت‌بندی نوسازی شبکه‌های آب و فاضلاب شهری

مرور انتقادی GeoAI برای پیش‌بینی شکست لوله و اولویت‌بندی نوسازی شبکه‌های آب و فاضلاب شهری

جعفر مدیرزاده1

1) کارشناسی ارشد رشته سنجش از دور و GIS ، دانشگاه تهران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDGZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شکست لوله، گرفتگی، فروریزش و زوال سازه‌ای در شبکه‌های آب و فاضلاب شهری فقط مسئله‌ای فنی در مقیاس یک دارایی منفرد نیست؛ این رخدادها می‌توانند تداوم خدمت‌رسانی، ایمنی عمومی، کیفیت محیط‌زیست، عبور و مرور و پایداری مالی شرکت‌های بهره‌بردار را هم‌زمان مختل کنند. با وجود گسترش استفاده از یادگیری ماشین، بخش مهمی از ادبیات موجود همچنان پیش‌بینی خرابی را از زمینه مکانی، توپولوژی شبکه، پیامد شکست و محدودیت‌های واقعی بودجه نوسازی جدا می‌کند. هدف مقاله حاضر، ارائه مروری ساختاریافته و انتقادی بر تحول رویکردهای هوش مصنوعی مکانی یا GeoAI برای پیش‌بینی شکست لوله و تبدیل خروجی مدل‌ها به اولویت‌های اجرایی نوسازی است. مرور با منطق گزارش‌دهی PRISMA و در قالب «مرور ساختاریافته ـ انتقادی» طراحی شد و ادبیات فارسی و انگلیسی منتشرشده عمدتاً در فاصله ۲۰۱۰ تا ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ را پوشش داد. در سنتز نهایی، مطالعات برحسب نوع شبکه، واحد تحلیل، هدف پیش‌بینی، خانواده مدل، داده‌های مکانی و زمانی، روش اعتبارسنجی، تبیین‌پذیری و پیوند با تصمیم مدیریت دارایی مقایسه شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد مدل‌های درختی تقویتی و جنگل تصادفی در داده‌های جدولی شرکت‌های آب و فاضلاب غالباً عملکرد رقابتی و قابلیت تبیین مناسبی دارند؛ بااین‌حال، برتری الگوریتمی به‌تنهایی نشانه آمادگی عملیاتی نیست. عدم‌توازن شدید کلاس‌ها، وابستگی مکانی، رخدادهای تکرارشونده، تغییر توپولوژی شبکه، سوگیری ناشی از بازرسی و تعمیر، و نشت مکانی ـ زمانی در اعتبارسنجی، اعتبار بسیاری از برآوردها را محدود می‌کند. همچنین، احتمال شکست با اولویت نوسازی برابر نیست و باید با پیامد شکست، آسیب‌پذیری خدمات، هزینه مداخله، عدم‌قطعیت و قیود عدالت فضایی ترکیب شود. مقاله با پیشنهاد چارچوب «GeoAI حلقه‌بسته مدیریت دارایی» نتیجه می‌گیرد که مسیر آینده از مدل‌های پیش‌بینی منفرد به سامانه‌های تصمیم‌یار مکانی ـ زمانی، تبیین‌پذیر، کالیبره و قابل پایش حرکت می‌کند.

کلمات کلیدی : ‌ها هوش مصنوعی مکانی geoai شکست لوله شبکه توزیع آب شبکه جمع‌آوری فاضلاب مدیریت دارایی زیرساختی اولویت‌بندی نوسازی یادگیری ماشین تبیین‌پذیر