از ساختار فضایی تا هویت مکان؛ تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت سکونت در سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین شهر ساوه

از ساختار فضایی تا هویت مکان؛ تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت سکونت در سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین شهر ساوه

ارشیا حسینی1 سمیه بیطرف2

1) گروه معماری، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران
2) گروه معماری، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDKD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    این پژوهش با هدف تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت سکونت و تحلیل پیوند میان ساختار فضایی، تجربه زیسته، اجتماع‌پذیری و هویت مکانی در سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین شهر ساوه انجام شده است و از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی و پیمایشی است. در گام نخست، با تحلیل مبانی نظری، پیشینه پژوهش و نمونه‌های منتخب داخلی و خارجی، ابعاد و مؤلفه‌های اصلی کیفیت سکونت استخراج و چارچوب نظری پژوهش تدوین شد. سپس داده‌های حاصل از پرسشنامه محقق‌ساخته با استفاده از آمار توصیفی، آزمون همبستگی، فریدمن و تحلیل عاملی اکتشافی تحلیل شد. یافته‌ها بیانگر ماهیت چندبعدی کیفیت سکونت و وجود ارتباط مثبت میان مؤلفه‌های مورد بررسی و کیفیت کلی سکونت است؛ به‌طوری‌که منظر و فضای باز شهری، دسترسی و ارتباطات فضایی، الگوی سکونت و استفاده از فضا و حس تعلق و هویت محله‌ای، بیشترین ارتباط را با کیفیت کلی سکونت نشان دادند. همچنین، یافته‌های پژوهش بر نقش فضاهای میانجی، عرصه‌های نیمه‌عمومی، ساختار فضایی و کیفیت فضاهای باز در شکل‌گیری تجربه زیسته، تقویت اجتماع‌پذیری و ارتقای هویت مکانی تأکید دارند. بر این اساس، ارتقاء کیفیت سکونت در سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین مستلزم رویکردی یکپارچه و زمینه‌مند است که ابعاد کالبدی، ادراکی، اجتماعی و معنایی را در ارتباط با یکدیگر مورد توجه قرار دهد. در این راستا، نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای تدوین اصول طراحی معماری مسکونی اجتماع‌محور و جهت‌دهی به فرایند بازآفرینی سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین شهر ساوه فراهم سازد.

کلمات کلیدی : کیفیت سکونت ساختار فضایی اجتماعی تجربه زیسته هویت مکان بازآفرینی اجتماع‌محور