مروری بر نقش جامعه‌شناسی در نقد محصول و تدوین روش‌شناسی مبتنی بر نظریه کنشگر−شبکه (ANT) با رویکرد پساانسان‌گرایانه

مهدی رحمن پور¹ احد شاه حسینی²

1) کارشناسی ارشد طراحی صنعتی،گروه طراحی صنعتی، دانشکده طراحی، دانشگاه هنر تبریز، تبریز، ایران
2) استادیار، گروه طراحی صنعتی، دانشکده طراحی، دانشگاه هنر تبریز، تبریز، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKFEA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    هسته اصلی نظریه کنشگر−شبکه (Actor-Network Theory) (ANT) بر نفی تمایز ذاتی میان انسان و غیرانسان (به‌ویژه محصولات) استوار است و ارزش را نه در ذات کنشگر، بلکه در کنشگری (agency) و پیوندهای شبکه‌ای جستجو می‌کند. این ویژگی، در کنار رویکرد عملی نیرومند نظریه و وجود قرابت مفهومی عمیق با فرایند طراحی، منجر به ایجاد بستری بی‌نظیر جهت کاربرد ANT در حوزۀ نقد محصول فراهم آورده است. مطالعه حاضر با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای−تحلیلی و تحلیل منطقی−تکوینی، به تدوین یک روش‌شناسی نظام‌مند برای نقد محصول مبتنی بر نظریه ANT می‌پردازد. این روش‌شناسی در چهار گام اصلی (مسئله‌یابی، تحلیل زمانی−ترکیبی، تجسم شبکه، و بازتاب انتقادی) سازماندهی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نقد محصول در چارچوب ANT می‌تواند از نقد فردی−کارکردی فراتر رود و امکان بررسی ایدئولوژی‌های نهفته، روابط قدرت، و سیاست‌های مادی را در مقیاس شبکه‌های اجتماعی−فنی فراهم آورد.

کلمات کلیدی : جامعه‌شناسی تکنولوژی نظریه کنشگر شبکه نقد محصول روش‌شناسی طراحی عاملیت غیرانسانی