گونه‌شناسی الگوهای مسکن در ایران و تحولات کالبدی ـ فضایی آن؛ مطالعه موردی شهر اردبیل

گونه‌شناسی الگوهای مسکن در ایران و تحولات کالبدی ـ فضایی آن؛ مطالعه موردی شهر اردبیل

مهرداد موجبی1 محمد حسین یزدانی2 وحید قدوسی3

1) 1- دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزي شهري، گروه جغرافیا و برنامه ریزي شهري، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی و عضو جهاددانشگاهی واحد استان اردبیل. اردبیل. ایران.
2) 2- استادگروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3) 3- دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزي شهري، گروه جغرافیا و برنامه ریزي شهري، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABKHAE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    روند شتابان شهرنشینی در ایران طی چهار دهه گذشته، کالبد و سازمان فضایی شهرهای کشور را با دگرگونی‌های عمیقی مواجه ساخته است. هدف این پژوهش، تدوین گونه‌شناسی جامع و چند معیاره از الگوهای مسکن در ایران و واکاوی فرآیند تحول تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، اقلیمی و کالبدی-فضایی آن‌ها با تمرکز بر شهر اردبیل است. این تحقیق با اتخاذ روشی ترکیبی مشتمل بر مطالعات تاریخی، تحلیل اسنادی، بررسی‌های کالبدی-فضایی و مطالعات تطبیقی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طرح‌های جامع و تفصیلی شهراردبیل، اسناد سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، تصاویر ماهواره‌ای لندست و سنجش از دور استخراج گردیدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که الگوی مسکن در ایران و به ویژه شهر اردبیل، از گونه‌های سنتی، درون‌گرا و حیاط‌محور منطبق بر اقلیم سرد، به سمت گونه‌های متراکم، آپارتمانی برون‌گرا و مجتمع‌های مسکونی معاصر تغییر یافته است . این گذار ساختاری تحت تأثیر محرک‌های چندگانه‌ای نظیر رشد سریع جمعیت، افزایش شتابان قیمت و ارزش اقتصادی زمین، سیاست‌های مسکن حمایتی و تغییرات سبک زندگی رخ داده است. بر اساس تحلیل‌های کالبدی، انطباق اقلیمی و بهره‌گیری از اصول معماری بومی در الگوهای جدید مسکن به شدت کاهش یافته که این امر منجر به افزایش اتلاف انرژی در اقلیم سرد اردبیل و افت کیفیت فضاهای نیمه‌باز و محرمیت شده است. در نهایت، پژوهش پیشنهاد می‌کند که به منظور مهار اسپرال شهری، سیاست‌های توسعه درون‌زا (Infill Development) در بافت‌های میانی شهر اردبیل تقویت شده و ضوابط طراحی همساز با اقلیم و بوم در طراحی مسکن معاصر لحاظ گردند .

کلمات کلیدی : گونه‌شناسی مسکن تحول کالبدی فضایی توسعه درون‌زا شهر اردبیل