بررسی تاثیر فرهنگ بومی بر شکل گیری خانه های قاجاری در مازندران

بررسی تاثیر فرهنگ بومی بر شکل گیری خانه های قاجاری در مازندران

روح اله رحیمی1 پریسا خان زاده خرمی2

1) دانشیار معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران،
2) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری-معماری، دانشگاه مازندران بابلسر،

کد IOI مقاله : AAHF-ABKHGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    معماری بومی هر منطقه بازتابی از فرهنگ، ارزش‌ها و سبک زندگی جامعه آن است. خانه‌های قاجاری مازندران با ویژگی‌هایی همچون حیاط مرکزی، ورودی‌های سلسله‌مراتبی، طراحی درون‌گرا و تأکید بر حریم خصوصی و خلوت، تجلی‌گاه ارزش‌های فرهنگی جامعه بومی این منطقه هستند. با وجود تأثیر معماری غربی در این دوره، ساختار فضایی و کالبدی این خانه‌ها همچنان بر پایه الگوهای ایرانی باقی ماند. با این حال، معماری معاصر مازندران به‌دلیل گسست از ریشه‌های فرهنگی و بومی، با چالش‌هایی همچون کاهش کیفیت زندگی و از دست رفتن هویت روبه‌روست. روش پژوهش در این مطالعه کیفی–مروری بر ادبیات است. اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است. جامعه آماری شامل نمونه‌هایی از خانه‌های قاجاری در سه منطقه شرقی، مرکزی و غربی مازندران (شهرهای ساری، بابل، آمل، نور، تنکابن و نوشهر) است. این پژوهش با هدف تحلیل و شناسایی نقش فرهنگ بومی در مؤلفه‌های کالبدی، فضایی و تزئینی خانه‌های قاجاری مازندران انجام شده تا با شناسایی اصول و ارزش‌های نهفته در معماری بومی این منطقه، الگوهایی برای بازگشت به هویت فرهنگی در طراحی مسکن معاصر ارائه دهد. نتایج نشان می‌دهد که فرهنگ بومی مازندران با محوریت مفاهیمی همچون حریم خصوصی، درون‌گرایی، سلسله‌مراتب فضایی و زیبایی‌شناسی، نقش اساسی در شکل‌گیری کالبد، فضاها و تزئینات خانه‌های قاجاری داشته است؛ به‌گونه‌ای که فرم درون‌گرا، سلسله‌مراتب ورودی، تمرکز تزئینات در فضای داخلی، استفاده از مقیاس متحرک و رعایت تناسبات فضایی، همگی بازتاب‌دهنده هنجارها و ارزش‌های فرهنگی جامعه مازندران در دوره قاجار بوده و این خانه‌ها را به آینه‌ای کامل از فرهنگ بومی این منطقه تبدیل کرده‌اند.

کلمات کلیدی : فرهنگ بومی معماری خانه های قاجاری مازندران