جایگاه ماکت‌سازی فرایندی در آموزش طراحی معماری

جایگاه ماکت‌سازی فرایندی در آموزش طراحی معماری

علی عسگری1

1) استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABKKBZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    در برخی رویه‌های آموزشی استودیوهای کارشناسی معماری، ماکت فیزیکی عمدتاً به‌عنوان محصولی برای ارائۀ پایان‌ترم ساخته می‌شود. در این وضعیت، تصمیم‌های اصلی طرح پیش از آغاز ماکت‌سازی تثبیت شده‌اند و ماکت فرصت چندانی برای مشارکت در شکل‌گیری، نقد و اصلاح طراحی پیدا نمی‌کند. مسئلۀ پژوهش حاضر، حذف یا بقای ماکت نیست، بلکه جابه‌جایی زمانی و دگرگونی کارکرد آن از ابزار اکتشاف به محصول ارائه است. هدف پژوهش، تبیین ضرورت ماکت‌سازی فرآیندی و تدوین چارچوبی مفهومی برای بازشناسی ماکت دستی و کم‌هزینه به‌عنوان واسطۀ توسعۀ طراحی و گفت‌وگوی استاد و دانشجو در استودیوهای کارشناسی معماری ایران است. پژوهش از نظر ماهیت نظری و از نظر شیوۀ پیشبرد، تحلیلی ـ استدلالی است. پشتوانۀ استدلال از منابع بنیادی مرتبط با عمل تأملی، شناخت بدن‌مند و یادگیری از طریق ساختن و شش پژوهش فارسی و انگلیسی منتشرشده در پنج سال اخیر فراهم شد. تحلیل با تعریف و تفکیک ماکت فرآیندی و ارائه‌ای، بازسازی عوامل مؤثر بر انتقال ماکت به پایان ترم و استنتاج روابط میان زمان ساخت، نوع کارکرد و پیامدهای آموزشی آن انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که ارزش آموزشی ماکت به صرف حضور آن در خروجی درس وابسته نیست، بلکه با زمان ورود به طراحی، هدف ساخت، امکان تغییر، قابلیت گفت‌وگویی و استمرار اثر آن بر تحول طرح تعیین می‌شود. تمرکز بر محصول نهایی، چرخۀ ساخت، مشاهده، نقد و بازساخت را مختل می‌کند و ماکت را از موضوعی برای کشف و گفت‌وگو به وسیله‌ای برای تثبیت تصمیم‌های قبلی تبدیل می‌سازد. همچنین، محدودیت اقتصادی و سهولت ابزارهای دیجیتال، عوامل تشدیدکننده‌اند و عامل تعیین‌کننده، منطق آموزشی و ارزیابی محصول‌محور استودیو است. چارچوب پیشنهادی، ماکت فرآیندی را در میان تفکر دانشجو، بازخورد ماده، نقد استاد و اصلاح طرح قرار می‌دهد. بر این اساس، بازگرداندن ماکت به کانون آموزش طراحی مستلزم افزایش تعداد ماکت‌های نهایی نیست، بلکه نیازمند انتقال اولویت آموزشی از کیفیت نمایشی محصول به نقش ماکت در شکل‌گیری و ادامۀ گفت‌وگوی طراحی است.

کلمات کلیدی : آموزش معماری ابزارهای طراحی ماکت کارشناسی معماری