ارزیابی نقش راهکارهای طبیعت‌محور در کاهش رواناب شهری و افزایش تاب‌آوری اقلیمی

ارزیابی نقش راهکارهای طبیعت‌محور در کاهش رواناب شهری و افزایش تاب‌آوری اقلیمی

فرزین تفضلی1 علی گلمکانی2 مهیار ملازاده3 مجید وفایی4

1) کارشناس تاسیسات، شهرداری مشهد
2) کارشناس فضای سبز، شهرداری مشهد،
3) کارشناس برق، شهرداری مشهد
4) رئیس اداره برنامه ریزی سازمان میادن، شهرداری مشهد

کد IOI مقاله : AAHF-ABKKDB
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    رخدادهای بارش حدی در اثر تغییر اقلیم، موجب افزایش حجم و دبی اوج رواناب سطحی، فشار بر شبکه‌های دفع آب‌های سطحی و گسترش خطر آب‌گرفتگی و سیلاب شهری شده است. اتکای صرف به زیرساخت‌های خاکستری، مانند کانال‌ها و شبکه‌های لوله‌کشی، در مواجهه با عدم‌قطعیت‌های اقلیمی و بارش‌های شدید، راهبردی پرهزینه و محدود تلقی می‌شود. ازاین‌رو، راهکارهای طبیعت‌محور به‌عنوان رویکردی مکمل و چندمنفعته، با تقلید و تقویت فرایندهای طبیعی چرخه آب شامل نفوذ، ذخیره‌سازی، تبخیر و تعرق و تصفیه زیستی، مورد توجه برنامه‌ریزان و طراحان شهری قرار گرفته‌اند. هدف این پژوهش، ارزیابی نقش و سازوکار راهکارهای طبیعت‌محور در کاهش رواناب شهری و تبیین ظرفیت آن‌ها برای ارتقای تاب‌آوری اقلیمی شهرها است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور اسنادی منابع علمی معتبر داخلی و خارجی، گزارش‌های نهادهای بین‌المللی و اسناد فنی مدیریت آب‌های سطحی شهری است. دامنه مطالعه، محیط‌های شهری با تمرکز بر مقیاس‌های ساختمان، خیابان، محله و حوضه آبریز شهری را دربر می‌گیرد. سناریوهای مورد بررسی شامل استفاده منفرد و ترکیبی از بام سبز، باغچه بارانی و سامانه‌های زیست‌نگهداشت، روسازی نفوذپذیر، نهرهای گیاهی، تالاب‌های مصنوعی، حوضچه‌های تأخیری و سامانه‌های برداشت آب باران است. شاخص‌های ارزیابی نیز کاهش حجم رواناب، کاهش دبی اوج، تأخیر در زمان رسیدن به اوج جریان، افزایش نفوذ و ذخیره آب، کاهش فشار بر شبکه زهکشی، بهبود کیفیت رواناب و مزایای هم‌زمان اقلیمی ـ اکولوژیک، از جمله تعدیل جزیره حرارتی و ارتقای تنوع زیستی، را شامل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد راهکارهای طبیعت‌محور، به‌ویژه در صورت استقرار شبکه‌ای و متناسب با ویژگی‌های اقلیمی، خاک، تراکم کالبدی و الگوی کاربری زمین، ظرفیت مؤثری برای کاهش رواناب‌های ناشی از بارش‌های کم تا متوسط دارند. بااین‌حال، در رخدادهای حدی، اثربخشی پایدار آن‌ها مستلزم تلفیق هدفمند با زیرساخت‌های خاکستری، نگهداری مستمر، انتخاب پوشش گیاهی بومی و کم‌آب‌بر، و مشارکت نهادهای مدیریت شهری است. در نتیجه، توسعه زیرساخت سبزـآبی و راهکارهای طبیعت‌محور می‌تواند از یک مداخله صرفاً زیباشناختی فراتر رفته و به مؤلفه‌ای راهبردی در مدیریت یکپارچه آب‌های سطحی و ارتقای تاب‌آوری اقلیمی شهرها تبدیل شود.

کلمات کلیدی : راهکارهای طبیعت‌محور رواناب شهری زیرساخت سبزـآبی تاب‌آوری اقلیمی مدیریت آب‌های سطحی