مشروعیت حقوقی ابزارهای جذب ارزش افزوده زمین توسط شهرداری‌ها: مرور انتقادی با تمرکز بر عدالت توزیعی، حقوق مالکیت و تناسب عوارض

مشروعیت حقوقی ابزارهای جذب ارزش افزوده زمین توسط شهرداری‌ها: مرور انتقادی با تمرکز بر عدالت توزیعی، حقوق مالکیت و تناسب عوارض

محسن پیران1

1) لیسانس حقوق ثبتی دانشگاه علمی کاربری الوند، کارشناس حقوقی شهرداری

کد IOI مقاله : AAHF-ABKKDE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    افزایش ارزش زمین ناشی از سرمایه‌گذاری عمومی، تغییر کاربری، اعطای تراکم و توسعه زیرساخت، از یک‌سو ظرفیت مهمی برای تأمین مالی شهری ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، پرسش‌هایی جدی درباره حدود اختیار شهرداری، حمایت از مالکیت و توزیع منصفانه بارهای عمومی برمی‌انگیزد. این مقاله با هدف تبیین شرایط مشروعیت حقوقی ابزارهای جذب ارزش افزوده زمین، سه معیار عدالت توزیعی، حقوق مالکیت و تناسب عوارض را در یک چارچوب تحلیلی مشترک بررسی می‌کند. روش پژوهش، مرور ساختاریافته انتقادی همراه با تحلیل دکترینال ـ تطبیقی است. ادبیات حقوق، برنامه‌ریزی شهری، اقتصاد زمین و مالیه محلی در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ مبنای اصلی مرور قرار گرفته و منابع کلاسیک ضروری نیز برای تبیین مبانی نظری استفاده شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مالیات بر زمین، عوارض بهسازی، عوارض توسعه، تعهدات توسعه‌گر، انتقال حقوق توسعه و سازوکارهای مبتنی بر تراکم از حیث واقعه مولد، رابطه با مالکیت و شدت مداخله ماهیت یکسانی ندارند؛ ازاین‌رو، مشروعیت آن‌ها را نمی‌توان با یک نرخ یا قاعده عمومی سنجید. توجیه «ارزش ایجادشده توسط جامعه» فقط زمانی قابلیت تبدیل شدن به مطالبه عمومی دارد که مجوز قانونی روشن، رابطه قابل اثبات میان اقدام عمومی و ارزش یا هزینه ایجادشده، مبنای محاسبه شفاف، توزیع منصفانه بار، امکان اعتراض و حد متناسب مداخله وجود داشته باشد. بر پایه این سنتز، مدل هفت‌لایه‌ای شامل قانونیت، انتساب علّی، عدالت، حمایت از مالکیت، تناسب فردی و تجمعی، عدالت رویه‌ای و پاسخ‌گویی در مصرف درآمد پیشنهاد می‌شود. این مدل می‌تواند برای طراحی تعرفه‌های شهری، ارزیابی مصوبات شوراها و کنترل قضایی مطالبات مرتبط با ارزش زمین به کار رود.

کلمات کلیدی : جذب ارزش زمین شهرداری عوارض شهری عدالت توزیعی حقوق مالکیت اصل تناسب