حکمرانی حقوقی داده در شهر هوشمند: مرور دامنه‌ای حریم خصوصی، حقوق و کنترل داده، و مسئولیت قراردادی شهرداری‌ها

حکمرانی حقوقی داده در شهر هوشمند: مرور دامنه‌ای حریم خصوصی، حقوق و کنترل داده، و مسئولیت قراردادی شهرداری‌ها

محسن پیران1

1) لیسانس حقوق ثبتی دانشگاه علمی کاربری الوند، کارشناس حقوقی شهرداری

کد IOI مقاله : AAHF-ABKKDF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    توسعه حسگرهای شهری، سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند، دوربین‌های متصل، سکوهای خدمات شهری، رایانش ابری و تحلیل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، داده را از محصول جانبی مدیریت شهر به یکی از منابع اصلی تصمیم‌گیری و ارائه خدمت تبدیل کرده است. این تحول، در کنار مزایای مدیریتی، مجموعه‌ای از تعارض‌های حقوقی درباره حریم خصوصی، حدود کنترل بر داده و مسئولیت شهرداری در روابط با تأمین‌کنندگان فناوری ایجاد می‌کند. هدف مقاله حاضر، ترسیم دامنه و سنتز انتقادی ادبیات حکمرانی حقوقی داده در شهر هوشمند با تمرکز بر سه محور به‌هم‌پیوسته حریم خصوصی و حفاظت از داده، حقوق و کنترل داده، و مسئولیت قراردادی شهرداری‌ها است. پژوهش با رویکرد مرور دامنه‌ای ساختاریافته و با الهام از PRISMA-ScR انجام شده و ادبیات علمی و اسناد حقوقی مرتبط در بازه اصلی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد الگوی رضایت فردی به‌تنهایی برای محیط شهری داده‌بردار کافی نیست و مشروعیت پردازش باید بر ضرورت، تناسب، محدودیت هدف، حداقل‌گرایی داده و پاسخ‌گویی چرخه‌عمر استوار شود. همچنین، مفهوم «مالکیت داده» برای توضیح روابط چندبازیگری شهر هوشمند بیش از حد ساده‌ساز است و رویکرد «بسته حقوق داده» شامل دسترسی، استفاده، انتقال، حذف و ممیزی، قدرت تحلیلی بیشتری دارد. در نهایت، برون‌سپاری فناوری نمی‌تواند به برون‌سپاری پاسخ‌گویی عمومی شهرداری منجر شود؛ ازاین‌رو قرارداد باید به ابزار تنظیم‌گری پیشینی تبدیل شود. مقاله یک مدل چهارلایه شامل مشروعیت عمومی، حقوق چرخه‌عمر داده، تخصیص قراردادی مسئولیت و پاسخ‌گویی نهادی پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی : شهر هوشمند حکمرانی داده حریم خصوصی حقوق داده شهرداری مسئولیت قراردادی