بازاندیشی آستانه‌ های تحمل‌ پذیری فضایی در شهرهای گردشگر پذیر پیرامون کلان ‌شهرها؛ ارائه چارچوبی مبتنی بر تاب‌ آوری اجتماعی – اکولوژیک و برنامه‌ ریزی پیش‌ نگر ( مطالعه نظری با تاکید بر شهر طرقبه )

بازاندیشی آستانه‌ های تحمل‌ پذیری فضایی در شهرهای گردشگر پذیر پیرامون کلان ‌شهرها؛ ارائه چارچوبی مبتنی بر تاب‌ آوری اجتماعی – اکولوژیک و برنامه‌ ریزی پیش‌ نگر ( مطالعه نظری با تاکید بر شهر طرقبه )

ناصر باقری مقدم1 هادی سروری2

1) دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی دانشکده شهرسازی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد مشهد ، مشهد ، ایران
2) استاد گروه شهرسازی دانشکده شهرسازی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد مشهد ، مشهد ، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKZBC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    رشد شتابان گردشگری در شهرهای گردشگر پذیر پیرامون کلان شهرها ، ضمن ایجاد فرصت‌ های اقتصادی، فشارهای فزاینده‌ ای بر ساختار کالبدی ، زیر ساخت‌ های شهری و سرمایه‌ های اکولوژیک این شهر ها وارد کرده است . در این دسته از شهرها ، برخلاف مقاصد گردشگری متعارف، بخش عمده‌ ای از تقاضای گردشگری حاصل گردشگری سر ریز کلان‌ شهری است؛ از این رو مدیریت شهری عملاً امکان کنترل حجم ورود گردشگران را نداشته و سیاست‌ های متعارف مبتنی بر کاهش تعداد گردشگران ، کارایی لازم را از دست می‌دهند. تداوم این وضعیت موجب افزایش تدریجی فشار بر سامانه شهری شده و در صورت بی‌توجهی به حدود تحمل شهر، می‌تواند شهر را از آستانه‌ هایی عبور دهد که پیامد آن ، تغییرات ساختاری و گاه برگشت ‌ناپذیر در نظام کالبدی ، اکولوژیک و عملکردی شهر خواهد بود . اگرچه مفهوم ظرفیت برد گردشگری طی دهه ‌های گذشته یکی از مهم‌ ترین ابزارهای مدیریت مقاصد گردشگری بوده است، اما این رویکرد عمدتاً بر تعیین سقف پذیرش گردشگر تمرکز دارد و برای شهرهای گردشگر پذیر پیرامون کلان ‌شهرها که ورود گردشگران خارج از کنترل مستقیم مدیریت شهری است، پاسخگوی پیچیدگی‌ های موجود نیست. در چنین شرایطی، مسئله اصلی نه «کنترل تعداد گردشگران»، بلکه «شناسایی آستانه ‌های تحمل‌ پذیری شهر» پیش از ورود سامانه شهری به وضعیت‌ های بحرانی و تغییرات برگشت ‌ناپذیر است . این پژوهش با رویکردی تحلیلی – نظری و مبتنی بر مرور انتقادی ادبیات، ضمن نقد محدودیت‌ های نظریه ظرفیت برد، با بهره‌ گیری از نظریه تاب‌ آوری، مفهوم آستانه ‌های تغییر، سامانه‌ های اجتماعی – اکولوژیک و برنامه‌ ریزی پیش ‌نگر، چارچوبی مفهومی برای تبیین «آستانه ‌های تحمل ‌پذیری فضایی» ارائه می‌کند. در چارچوب پیشنهادی، شهر به ‌عنوان یک سامانه اجتماعی – اکولوژیک پویا تلقی می‌شود که پایداری آن وابسته به حفظ تعادل میان سه سرمایه بنیادین شامل سرمایه اکولوژیک، سرمایه کالبدی و سرمایه گردشگری است. بر این اساس، عبور هر یک از این مؤلفه‌ ها از حدود تحمل، می‌تواند موجب کاهش تاب ‌آوری، افت کیفیت محیط شهری و از دست رفتن مزیت‌ های رقابتی شهر در بلند مدت شود. نوآوری پژوهش در گذار از پارادایم «مدیریت گردشگر» به پارادایم «مدیریت آستانه‌ های تحمل ‌پذیری شهر» و ارائه مفهوم «آستانه‌های خاموش» Silent Thresholds است؛ آستانه‌ هایی که پیش از بروز بحران‌ های آشکار، به‌ صورت تدریجی موجب تضعیف سرمایه ‌های اکولوژیک و کالبدی شهر می‌ شوند. این مقاله استدلال می‌کند که شناسایی این آستانه ‌ها نه صرفاً یک دغدغه نظری، بلکه ضرورتی فوری برای برنامه‌ ریزی شهری است؛ زیرا تنها از طریق برنامه ‌ریزی پیش ‌نگر و مداخله پیش از عبور از نقاط بحرانی می‌توان ضمن حفاظت از سرمایه‌ های طبیعی و فضایی، ارزش‌ آفرینی پایدار گردشگری را برای نسل‌ های آینده تضمین کرد.

کلمات کلیدی : آستانه‌های خاموش ظرفیت تحمل گردشگری آستانه‌ها تغییر رژیم سرریز گردشگری کلان‌شهری آستانه‌های بحرانی چرخه حیات منطقه گردشگری تحلیل محتوای کیفی تحقیقات مفهومی توسعه نظریه ترکیب نظریه سرمایه فیزیکی