بازاندیشی ضوابط تراکم و پهنه‌بندی برای افزایش عرضه مسکن بدون تشدید جابه‌جایی جمعیت و نابرابری فضایی در شهرها

بازاندیشی ضوابط تراکم و پهنه‌بندی برای افزایش عرضه مسکن بدون تشدید جابه‌جایی جمعیت و نابرابری فضایی در شهرها

فائزه کمالیان1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد نجف‌آباد

کد IOI مقاله : AAHF-ACZADF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    بحران استطاعت‌پذیری مسکن، اصلاح ضوابط تراکم و پهنه‌بندی را به یکی از محورهای اصلی سیاست شهری تبدیل کرده است؛ با این حال، افزایش ظرفیت حقوقی ساخت همیشه به افزایش واقعی عرضه منجر نمی‌شود و ممکن است در برخی زمینه‌ها از مسیر رشد ارزش زمین و تشدید فشار بازتوسعه، هزینه‌هایی برای مستأجران و گروه‌های کم‌درآمد ایجاد کند. هدف این مقاله، بازخوانی انتقادی رابطه میان مقررات کاربری زمین، عرضه مسکن، استطاعت‌پذیری، جابه‌جایی جمعیت و نابرابری فضایی و ارائه چارچوبی برای اصلاح عادلانه ضوابط است. پژوهش با روش مرور ساختاریافته ـ انتقادی و با الهام از منطق گزارش‌دهی PRISMA انجام شده است. ادبیات فارسی و لاتین مرتبط با تنظیم کاربری زمین، افزایش تراکم، فیلترینگ بازار مسکن، زنجیره‌های جابه‌جایی، اعیان‌سازی و سیاست‌های ضدجابه‌جایی به‌صورت مقایسه‌ای سنتز شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد محدودیت‌های شدید ساخت در بازارهای پرتقاضا می‌توانند واکنش عرضه را کاهش داده و دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به مکان‌های برخوردار را محدود کنند؛ در مقابل، اصلاحات محدود و نقطه‌ای ممکن است ابتدا در قیمت زمین سرمایه‌ای شوند و بدون سیاست‌های مکمل، خطر جابه‌جایی را افزایش دهند. شواهد جدید درباره اصلاحات گسترده‌تر نشان می‌دهد افزایش ظرفیت در صورت قابلیت اقتصادی توسعه می‌تواند ساخت‌وساز و در افق زمانی مناسب استطاعت‌پذیری را بهبود دهد. بر این اساس، مفهوم «تراکم‌افزایی عادلانه» پیشنهاد می‌شود که افزایش ظرفیت ساخت را با مسکن استطاعت‌پذیر، حفاظت مستأجران، بازیافت ارزش زمین، توزیع فضایی فرصت‌ها و پایش مستمر آثار اجتماعی پیوند می‌دهد.

کلمات کلیدی : تراکم ساختمانی پهنه‌بندی عرضه مسکن استطاعت‌پذیری مسکن جابه‌جایی جمعیت نابرابری فضایی