مدل‌های اقتصادی پایدار در شهرهای هوشمند و تاثیر آن‌ها بر کیفیت زندگی شهروندان

مدل‌های اقتصادی پایدار در شهرهای هوشمند و تاثیر آن‌ها بر کیفیت زندگی شهروندان

جبار پیری1 یونس رزلانسری2 ایوب عباسی مهدی آبادی3

1) 1- دکترای اقتصاد گرایش مالی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک،
2) 2- کارشناس ارشد سیستم اطلاعات مکانی، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی،
3) 3- دانشجوی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی،

کد IOI مقاله : AAHF-ACZADH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف تبیین تأثیر مدل‌های اقتصادی پایدار در شهرهای هوشمند بر کیفیت زندگی شهروندان و ارائه چارچوبی برای پیاده‌سازی این مدل‌ها در کلانشهرهای ایران انجام شده است. مدل‌های مورد بررسی شامل اقتصاد چرخشی، شهر ۱۵ دقیقه‌ای و حکمرانی داده‌محور بوده و کیفیت زندگی در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی سنجیده شده است.این پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای-کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با ۳۵ نفر از خبرگان دانشگاهی و مدیران شهری مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد و داده‌ها با روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری گردید. در بخش کمی، ۳۸۴ نفر از شهروندان کلانشهر تهران به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و پرسشنامه محقق‌ساخته ۳۲ گویه‌ای را تکمیل کردند. داده‌های کمی با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شد. همچنین تحلیل مکانی با تلفیق GIS و روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره انجام گردید.نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد تمامی نه فرضیه پژوهش در سطح اطمینان ۹۹ درصد تأیید شده‌اند. اقتصاد چرخشی با ضریب تأثیر ۵۲۱/۰ بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی زیست‌محیطی داشته است. شهر ۱۵ دقیقه‌ای با ضریب ۵۱۳/۰ قوی‌ترین رابطه را با کیفیت زندگی اجتماعی نشان داد. حکمرانی داده‌محور نیز با ضریب ۳۹۶/۰ بر بعد اجتماعی کیفیت زندگی مؤثر بوده است. تحلیل کیفی، مزایایی مانند کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل (۲۸ مورد)، افزایش تعاملات اجتماعی (۲۵ مورد) و کاهش آلودگی هوا (۲۳ مورد) را شناسایی کرد. در مقابل، چالش‌های اصلی شامل جنت‌ریفیکیشن (۲۴ مورد)، مقاومت اجتماعی ناشی از تئوری‌های توطئه (۲۱ مورد) و نبود هماهنگی بین‌بخشی (۱۹ مورد) بودند. تحلیل تطبیقی دو شهر ایتالیا نشان داد شهر فشرده‌تر (فرارا) به دلیل تراکم مناسب، پایداری اقتصادی-زیست‌محیطی بالاتری دارد و زمان سفر روزانه در آن به طور معناداری پایین‌تر است. تحلیل حساسیت با چهار سناریوی وزنی متفاوت، پایداری نتایج را تأیید کرد و نشان داد مدل‌های اقتصاد چرخشی و شهر ۱۵ دقیقه‌ای در تمامی سناریوها رتبه‌های اول و دوم را حفظ می‌کنند.پژوهش حاضر اثبات کرد که مدل‌های اقتصادی پایدار در شهرهای هوشمند می‌توانند به طور هم‌زمان منافع اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی به همراه داشته و کیفیت زندگی شهروندان را بهبود بخشند. با این حال، تحقق این چشمانداز مستلزم عبور از چالش‌های چندلایه نهادی، مالی و اجتماعی است. بر اساس یافته‌ها، پنج توصیه سیاستی کلیدی ارائه شد: توسعه اقتصاد چرخشی با اولویت کاهش پسماند، پیاده‌سازی تدریجی شهر ۱۵ دقیقه‌ای با تأکید بر تأمین مسکن ارزان‌قیمت، ایجاد سامانه‌های یکپارچه داده‌های شهری با رعایت استانداردهای باز، طراحی مکانیسم‌های تأمین مالی نوآورانه، و اجرای برنامه‌های توانمندسازی عمومی برای افزایش مشارکت شهروندان.

کلمات کلیدی : شهر هوشمند پایدار اقتصاد چرخشی شهر ۱۵ دقیقه‌ای کیفیت زندگی حکمرانی داده‌محور