دیالکتیک هویت و زیبایی‌شناسی در تجربه منظر شهری

دیالکتیک هویت و زیبایی‌شناسی در تجربه منظر شهری

لیلا ارونقی1 کوثر رستمی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد گروه معماری و شهرسازی، موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
2) کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ACZAKZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    کیفیت منظر شهری را نمی‌توان صرفاً در چارچوب مطلوبیت بصری یا ویژگی‌های کالبدی محیط تبیین کرد؛ زیرا تجربه انسان از شهر همواره در پیوند با ادراک، معنا، خاطره و رابطه‌ای است که با مکان برقرار می‌کند. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش حاضر تبیین چگونگی تعامل میان هویت و زیبایی‌شناسی در منظر شهری و واکاوی سازوکارهایی است که از طریق آن‌ها این دو مفهوم در تجربه محیطی یکدیگر را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در این پژوهش، با اتکا به مبانی نظری و مطالعات پیشین در حوزه منظر شهری، هویت مکان، ادراک محیطی و زیبایی‌شناسی، رابطه میان ویژگی‌های کالبدی و فضایی محیط با فرایندهای ادراکی، معنایی و عاطفی کاربران تحلیل شده است. نتایج این تحلیل نشان می‌دهد که هویت و زیبایی‌شناسی نه دو کیفیت مستقل، بلکه دو وجه درهم‌تنیده از تجربه منظر هستند. ویژگی‌هایی همچون تمایز، خوانایی، نظم، تناسب و انسجام فضایی می‌توانند زمینه بازشناسی و هویت‌یابی مکان را فراهم آورند؛ در مقابل، خاطره، آشنایی، تعلق، معنا و دلبستگی به مکان، نحوه ادراک و ارزش‌گذاری زیبایی‌شناختی ویژگی‌های محیط را شکل می‌دهند. بر این اساس، ادراک و تجربه انسانی را می‌توان حلقه واسطی دانست که از یک سو ویژگی‌های عینی منظر را به کیفیت‌های زیبایی‌شناختی و معنایی تبدیل می‌کند و از سوی دیگر، ارزیابی حاصل را در شکل‌گیری و بازتولید هویت مکان دخیل می‌سازد. در نهایت، پژوهش حاضر رابطه هویت و زیبایی‌شناسی را به‌صورت فرایندی دوسویه و بازخوردی تبیین می‌کند که در آن کالبد، ادراک، معنا و دلبستگی در تعامل مستمر قرار دارند. این دیدگاه بر ضرورت گذار از رویکردهای تقلیل‌گرایانه و توجه هم‌زمان به کیفیت بصری و تداوم هویتی در طراحی و برنامه‌ریزی منظر شهری تأکید دارد.

کلمات کلیدی : هویت منظر زیبایی‌شناسی محیط ادراک محیطی حس مکان تجربه زیسته