از ظرفیت بومی تا ارزش اجتماعی: طراحی الگوی پارادایمی کارآفرینی اجتماعی در گردشگری روستایی استان خراسان شمالی

از ظرفیت بومی تا ارزش اجتماعی: طراحی الگوی پارادایمی کارآفرینی اجتماعی در گردشگری روستایی استان خراسان شمالی

سمیرا محمدی1 رمضانعلی نادری مایوان2

1) استادیار
2) دانشیار

کد IOI مقاله : AAHF-ACZBDA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گردشگری روستایی تنها زمانی می‌تواند در مسیر توسعه پایدار قرار گیرد که منافع آن به‌طور ملموس در اختیار جامعه میزبان قرار گیرد و افزون بر درآمدزایی، به مشارکت محلی، حفاظت از سرمایه‌های فرهنگی و طبیعی و پاسخ‌گویی به مسائل روستا کمک کند. کارآفرینی اجتماعی با تقدم‌بخشیدن به خلق ارزش اجتماعی در کنار پایداری اقتصادی، می‌تواند سازوکاری برای پیوند ظرفیت‌های گردشگری روستایی با نیازها و مسائل جوامع محلی فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی پارادایمی کارآفرینی اجتماعی در گردشگری روستایی استان خراسان شمالی انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد استراوس و کوربین بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ نفر از کارآفرینان و فعالان گردشگری روستایی، مدیران اقامتگاه‌های بوم‌گردی، کارشناسان اجرایی، مدیران محلی، استادان دانشگاه و فعالان اجتماعی و فرهنگی گردآوری شد. نمونه‌گیری ابتدا هدفمند بود و سپس با منطق نمونه‌گیری نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها به شناسایی ۸۶ مفهوم اولیه، مقوله‌های فرعی متعدد و شش مقوله اصلی شامل شرایط علی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، پدیده محوری، راهبردهای کنش و پیامدها انجامید. پدیده محوری الگو، «کارآفرینی اجتماعی در گردشگری روستایی» است. شرایط علی شامل دانش و تجربه، انگیزه‌های اجتماعی، پیشینه خانوادگی، ویژگی‌های رفتاری، درک مأموریت اجتماعی و قابلیت‌های کارآفرینانه بود. ظرفیت‌های محیطی، زیرساخت و فناوری، منابع مالی، سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی، مشارکت محلی و پویایی اقتصادی، شرایط زمینه‌ای را تشکیل دادند. عوامل اقتصادی، اجتماعی، نهادی ـ سیاسی و تخصصی نیز به‌عنوان شرایط مداخله‌گر شناسایی شدند. راهبردهای اصلی شامل توانمندسازی و آموزش، تسهیل ترتیبات قانونی، حمایت‌های دولتی و مالی، شبکه‌سازی محلی و بازاریابی و اطلاع‌رسانی بود. از دید مشارکت‌کنندگان، پیامدهای احتمالی این فرایند در ابعاد اقتصادی، اجتماعی ـ فرهنگی، زیست‌محیطی و نهادی قابل تبیین است. این پیامدها وابسته به مشارکت واقعی جامعه محلی، پایداری مالی، حمایت نهادی و رعایت ملاحظات محیط‌زیستی هستند. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی زمینه‌مند برای سیاست‌گذاری و طراحی مداخلات توسعه‌ای در روستاهای دارای ظرفیت گردشگری استان خراسان شمالی باشد.

کلمات کلیدی : کارآفرینی اجتماعی گردشگری روستایی توسعه پایدار نظریه داده‌بنیاد خراسان شمالی