مؤلفه‌های طراحی شهری مرتبط با سلامت روان شهروندان: مرور ساختاریافته شواهد پژوهش‌های فارسی

مؤلفه‌های طراحی شهری مرتبط با سلامت روان شهروندان: مرور ساختاریافته شواهد پژوهش‌های فارسی

ریحانه سادات موسویان1

1) دانشجوی کارشناسی‌ارشد طراحی شهری، دانشگاه بین‌المللی سوره، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ACZBFD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    توسعه شتابان و اغلب فاقد کیفیت کالبد شهری در دهه‌های اخیر، شهروندان ایرانی را در معرض مجموعه‌ای از استرسورهای محیطی از جمله ازدحام، فرسودگی کالبدی و ضعف دسترسی به فضاهای باز قرار داده و با شاخص‌های افسردگی، اضطراب و کاهش بهزیستی روان‌شناختی مرتبط دانسته شده است. هدف این پژوهش، مرور ساختاریافته با جست‌وجوی نظام‌مند و سنتز موضوعیِ مطالعات فارسی منتشرشده در بازه ۱۳۹۰ تا مرداد ۱۴۰۵ درباره رابطه مؤلفه‌های طراحی و محیط شهری با سلامت روان شهروندان است. جست‌وجو در پایگاه‌های Magiran، SID، ISC، Noormags، Civilica و Google Scholar انجام و از میان ۲۶۵ رکورد اولیه، ۲۹ مطالعه واجد شرایط برای سنتز نهایی انتخاب شد که از این میان ۲۰ مطالعه، تجربی/اولیه و 9 مطالعه، مروری یا مفهومی بودند؛ یافته‌های اصلی بر پایه مطالعات تجربی سنتز شده و مطالعات مروری/مفهومی صرفاً برای تکمیل تفسیر یافته‌ها و بحث به کار رفته‌اند. مؤلفه‌های طراحی شهری شناسایی‌شده در سه بعد کالبدی-عملکردی (قابلیت پیاده‌مداری، تراکم، کیفیت مسکن)، طبیعی- زیست‌محیطی (فضای سبز و آبی، نور طبیعی، دالان‌های دید) و ادراکی-معنایی (امنیت ادراک شده، کیفیت منظر، رنگ) با شاخص‌های سلامت روان مرتبط گزارش شده‌اند. در میان مطالعات تجربی فضای سبز و طبیعی به‌عنوان مؤلفه اختصاصی در ۴ مطالعه و کیفیت ترکیبی- چندبعدی محیط محله در ۶ مطالعه بررسی شده‌اند؛ در برخی از مطالعات نیز روابط آماری معناداری میان مؤلفه‌های محیطی و شاخص‌های روان‌شناختی گزارش شده است؛ با این حال، به دلیل ناهمگونی ابزارها و روش‌های مطالعات، فراتحلیل کمی امکان‌پذیر نبود و رتبه‌بندی قطعی قدرت مؤلفه‌ها ممکن نیست. یافته‌ها عمدتاً از نوع رابطه‌ای (نه لزوما علّی) هستند و نشان می‌دهند طراحی شهری می‌تواند یکی از حوزه‌های مداخله بالقوه و غیرمستقیم در سیاست‌گذاری ارتقای بهزیستی روانی شهروندان باشد.

کلمات کلیدی : طراحی شهری سلامت روان کیفیت محیط شهری مرور ساختاریافته فضای سبز شهری بهزیستی روان‌شناختی