سیاست ها وبرنامه های بهسازی و نوسازی شهری در ایران

سیاست ها وبرنامه های بهسازی و نوسازی شهری در ایران

وحیدقدوسی1 محمدحسین یزدانی2 مهرداد موجبی3 میلاد احمدیان4

1) دانشجویی دکتری ، جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل،
2) استاد ، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل،
3) دانشجویی دکتری ، جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل،
4) دانشجویی کارشناسی ارشد ، معماری ، دانشگاه آزاد مشگین شهر ،

کد IOI مقاله : AAHF-ACZCKA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه شهری در ایران محسوب می‌شوند و طی چند دهه گذشته، سیاست‌ها و برنامه‌های متعددی در قالب بهسازی، نوسازی و بازآفرینی شهری برای ارتقای کیفیت محیط شهری و کاهش آسیب‌پذیری این مناطق اجرا شده‌اند. با این حال، ارزیابی عملکرد این برنامه‌ها نشان می‌دهد که علیرغم دستاوردهای نسبی در بهبود زیرساخت‌ها و نوسازی کالبدی، بسیاری از اهداف مورد انتظار در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و نهادی محقق نشده است. هدف این مقاله، نقد و تحلیل سیاست‌ها و برنامه‌های بهسازی و نوسازی شهری در ایران با تأکید بر مفهوم تاب‌آوری شهری است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر اساس بررسی اسناد، قوانین، برنامه‌های توسعه شهری و مطالعات نظری مرتبط انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم تاب‌آوری شهری، حکمروایی شهری، عدالت فضایی و بازآفرینی پایدار شهری استوار است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که اکثر سیاست‌های نوسازی شهری در ایران تحت تأثیر رویکردی کالبدی و مداخله‌محور بوده‌اند و به جای بهبود ظرفیت‌های اجتماعی، اقتصادی و نهادی محلات، بر نوسازی کالبدی و افزایش ارزش زمین تأکید داشته‌اند. علاوه بر این، تمرکزگرایی در نظام تصمیم‌گیری، مشارکت ضعیف شهروندان، ناهماهنگی بین نهادهای مسئول و کمبود منابع مالی پایدار، مهم‌ترین عوامل محدودکننده موفقیت این برنامه‌ها بوده‌اند. از منظر تاب‌آوری شهری، اگرچه بسیاری از پروژه‌های اجرا شده، ایمنی کالبدی را افزایش داده و برخی از مخاطرات کالبدی را کاهش داده‌اند، اما در تقویت سرمایه اجتماعی، انسجام محلی، قدرت اقتصادی ساکنان و ظرفیت سازگاری محلات در برابر بحران‌ها، موفقیت محدودی داشته‌اند. بر این اساس، مطالعه حاضر بر ضرورت گذار از رویکرد سنتی نوسازی کالبدی به مدلی از بازآفرینی شهری مبتنی بر تاب‌آوری تأکید دارد؛ مدلی که در آن مشارکت ذینفعان، حکمرانی محلی، عدالت فضایی، توانمندسازی اجتماعی و ظرفیت‌سازی نهادی به عنوان ارکان اصلی توسعه پایدار شهری در نظر گرفته می‌شوند.

کلمات کلیدی : بهسازی شهری نوسازی شهری بازآفرینی شهری تابآوری شهری حکمرانی شهری عدالت فضایی بافت فرسوده ایران