بازاستفاده سازگار بناهای تاریخی در چارچوب اقتصاد چرخشی: پیوند حفاظت میراث، طراحی معماری و تصمیم‌گیری شهری شهرداری

بازاستفاده سازگار بناهای تاریخی در چارچوب اقتصاد چرخشی: پیوند حفاظت میراث، طراحی معماری و تصمیم‌گیری شهری شهرداری

حمیدرضا شاه محمدی1 علیرضا کاکاوند2

1) 1- کارشناس میراث فرهنگی، کارشناسی ارشد معماری؛ دانشگاه آزاد هیدج
2) 2- کارشناسی ارشد معماری؛ موسسه آموزش عالی غیردولتی غیر انتفاعی صائب ابهر

کد IOI مقاله : AAHF-ACZDKG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    خروج بناهای تاریخی از چرخه استفاده فعال، مسئله‌ای صرفاً حفاظتی نیست؛ تداوم حیات این بناها هم‌زمان به حفظ ارزش‌های میراثی، امکان انطباق فضایی و فنی، توجیه اقتصادی بهره‌برداری، کاهش مصرف منابع و وجود سازوکار نهادی مناسب وابسته است. هدف این پژوهش، سنتز انتقادی ادبیات بازاستفاده سازگار و ارائه چارچوبی اجرایی برای پیوند حفاظت میراث، طراحی معماری، اقتصاد چرخشی و تصمیم‌گیری شهری شهرداری است. پژوهش با رویکرد مرور ساختاریافته–انتقادی و سنتز تماتیک انجام شده و ادبیات فارسی و انگلیسی، عمدتاً در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶، در حوزه‌های بازاستفاده بناهای تاریخی، ارزیابی چرخه عمر، تصمیم‌گیری چندمعیاره و حکمرانی شهری بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت بازاستفاده به شش حوزه وابسته است: ارزش میراثی، سازگاری معماری–فنی، عملکرد چرخه عمر، امکان‌پذیری اقتصادی، ارزش عمومی و ظرفیت حکمرانی. نقد مدل‌های موجود نشان می‌دهد که رویکردهای کاملاً جبرانی ممکن است آسیب غیرقابل بازگشت به ارزش میراثی را با امتیاز اقتصادی بالاتر خنثی کنند. بر این اساس، مقاله مدل «دو‌دروازه‌ای بازاستفاده چرخشی–میراثی» را پیشنهاد می‌کند؛ دروازه نخست قیدهای غیرقابل جبران میراثی، حقوقی و ایمنی را کنترل کرده و دروازه دوم سناریوهای مجاز را با معیارهای معماری، چرخه عمر، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی رتبه‌بندی می‌کند. افزوده‌شدن ارزیابی پس از بهره‌برداری و مدیریت سبد دارایی‌های تاریخی، مدل را از سطح پروژه منفرد به سطح یادگیری و سیاست‌گذاری شهرداری ارتقا می‌دهد.

کلمات کلیدی : بازاستفاده سازگار بناهای تاریخی حفاظت میراث اقتصاد چرخشی تصمیم‌گیری چندمعیاره شهرداری