طراحی شهری ادراک‌محور در عصر GeoAI: چارچوبی یکپارچه برای پیوند ویژگی‌های بصری، احساس امنیت، آسایش حرارتی و سلامت روان در فضاهای عمومی شهری

طراحی شهری ادراک‌محور در عصر GeoAI: چارچوبی یکپارچه برای پیوند ویژگی‌های بصری، احساس امنیت، آسایش حرارتی و سلامت روان در فضاهای عمومی شهری

محمد مرادی1

1) دانشجوی دکتری مهندسی عمران گرایش آب و سازه های هیدرولیکی، پردیس بین المللی ارس دانشگاه تبریز، کارشناس شهرسازی شهرداری خمینی شهر

کد IOI مقاله : AAHF-ACZDKZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    طراحی فضای عمومی زمانی انسان‌محور است که کیفیت کالبدی به تجربه واقعی شهروندان ترجمه شود؛ بااین‌حال، ادبیات ادراک بصری، امنیت، آسایش حرارتی و سلامت روان غالباً در مسیرهای جداگانه توسعه یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد مرور ساختاریافته–انتقادی، شواهد میان‌رشته‌ای مرتبط با تصاویر نمای خیابان، بینایی ماشین، GeoAI، امنیت ادراک‌شده، آسایش حرارتی فضای باز و سلامت روان را تلفیق می‌کند. جست‌وجو بر منابع علمی فارسی و لاتین، عمدتاً در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶، متمرکز است و از منطق PRISMA برای سازمان‌دهی فرایند شناسایی، غربال و ارزیابی منابع استفاده می‌شود، بدون آنکه تعداد ساختگی برای رکوردهای غربال‌شده گزارش شود. سنتز شواهد نشان می‌دهد که ویژگی‌های بصری از مسیرهایی فراتر از زیبایی‌شناسی عمل می‌کنند و می‌توانند خوانایی، نظارت طبیعی، رفتار مکث و حرکت، انتظار حرارتی و ترمیم روان‌شناختی را تغییر دهند. امنیت ادراک‌شده با امنیت عینی همسان نیست؛ آسایش حرارتی نیز صرفاً حاصل متغیرهای فیزیکی نیست و به سازگاری، انتظار و تفاوت‌های فردی وابسته است. همچنین بخش مهمی از شواهد سلامت روان، رابطه‌ای و مقطعی است و برای استنباط علی نیاز به مطالعات طولی و مداخله‌ای وجود دارد. بر این اساس، چارچوب «محیط–مواجهه–ادراک–رفتار–سلامت» با یک لایه عرضی GeoAI پیشنهاد می‌شود. نتیجه آن است که طراحی ادراک‌محور باید از بهینه‌سازی تک‌هدفه فاصله گرفته و به سنجش چندحسی، چندمقیاسی، عدالت‌محور و قابل توضیح متکی شود.

کلمات کلیدی : طراحی شهری ادراک‌محور geoai ادراک بصری احساس امنیت آسایش حرارتی سلامت روان