بازتعریف شهر ۱۵ دقیقهای با رویکرد عدالت فضایی و دسترسی پویای خدمات شهری
بازتعریف شهر ۱۵ دقیقهای با رویکرد عدالت فضایی و دسترسی پویای خدمات شهری
فاطمه شیخ اسدی1
1) گروه معماری، مجتمع آموزش عالی زرند، دانشگاه شهید باهنر کرمان، زرند،ایران
کد IOI مقاله
:
AAHF-ACZEZB
محل انتشار :
کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
چکیده
شهر ۱۵ دقیقهای به یکی از چارچوبهای اثرگذار برنامهریزی شهری مبتنی بر مجاورت تبدیل شده است، اما فروکاستن آن به یک آستانه ثابت مکانی میتواند تفاوتهای اجتماعی، زمانی و فردی در امکان استفاده از خدمات را پنهان کند. نزدیکی یک خدمت به محل سکونت لزوماً به معنای دسترسی واقعی نیست؛ زیرا ساعات فعالیت، ظرفیت و کیفیت خدمت، توانایی حرکتی افراد، هزینه استفاده، ایمنی مسیر و دسترسپذیری حملونقل عمومی میتوانند فاصله میان «مجاورت» و «دسترسی مؤثر» را افزایش دهند. هدف این مقاله، بازتعریف مفهوم شهر ۱۵ دقیقهای از منظر عدالت فضایی و دسترسی پویاست. پژوهش با روش مرور ساختاریافته ـ انتقادی و با اتکا به ادبیات منتشرشده عمدتاً در بازه ۲۰۱۰ تا سپتامبر ۲۰۲۶ انجام شده و در کنار مطالعات مستقیم شهر ۱۵ دقیقهای، آثار بنیادین سنجش دسترسی، عدالت حملونقل و جغرافیای زمان نیز بررسی شدهاند. سنتز مطالعات نشان میدهد که ادبیات از سنجههای ساده فاصلهای به تحلیل شبکه، دسترسی چندوجهی، محدودیتهای فردی و ارزیابیهای زمانمند حرکت کرده است؛ بااینحال، سه گسست اصلی همچنان باقی است: غلبه سنجش ایستای محلمحور، تقلیل عدالت به برابری توزیعی و ضعف پیوند میان خدمات، قابلیتهای جمعیتی، زمان و بازار زمین و مسکن. بر این اساس، چارچوب «عدالت دسترسی پویای مجاورت» پیشنهاد میشود که در آن پانزده دقیقه یک آستانه انعطافپذیر سیاستی و نه استاندارد جهانشمول است. این چارچوب، ظرفیت و کیفیت خدمات، زمان فعالیت، قابلیت فردی، شبکه چندوجهی، استطاعت مالی، مشارکت و حفاظت در برابر جابهجایی را در یک نظام تحلیلی واحد ادغام میکند.
کلمات کلیدی : شهر ۱۵ دقیقهای عدالت فضایی دسترسی پویا دسترسی مؤثر خدمات شهری جغرافیای زمان