تحلیل کهن‌الگوی کوه در اساطیر ایران باستان براساس مفهوم مکان قدسی در اندیشه میرچا الیاده

تحلیل کهن‌الگوی کوه در اساطیر ایران باستان براساس مفهوم مکان قدسی در اندیشه میرچا الیاده

کبری قربان‌علیزاده محسنی1 مرضیه تراجی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2) استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده معماری و هنر دانشگاه گیلان

کد IOI مقاله : AAHF-ACZFBD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    در فرهنگ و تمدن‌های باستانی، کوه به مثابه کهن‌الگوی محوری، نقشی تعیین‌کننده در ساختار اسطوره‌ها دارد. در اساطیر ایران باستان، این نقش محوری با قداست کوه پیونده خورده و به عنوان تجلی‌گاه امر قدسی و گذرگاهی به سوی عالم بالا تلقی می‌شود. کوه در اساطیر ایرانی کارکردی دوگانه دارد؛ هم جایگاه نیروهای اهریمنی است و هم محل پرورش قهرمانان، چنان‌که ضحاک در دماوند به بند کشیده می‌شود و زال بر فراز کوه به دست سیمرغ پرورش می‌یابد. با وجود اهمیت این نماد در اساطیر ایرانی، تحلیل آن بر پایه مفهوم «مکان قدسی» در اندیشه میرچا الیاده کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش بررسی جایگاه، ویژگی‌ها و کارکردهای کوه در اساطیر ایران باستان است و با بررسی جنبه‌های اساطیری کوه در ایران باستان و مفهوم تقدس مکان، از نظریات میرچا الیاده درباره تقدس طبیعت برای تحلیل داده‌ها بهره می‌گیرد. همچنین با تکیه بر رویکرد اسطوره‌شناختی میرچا الیاده و با بهره‌گیری از متون مقدس، اساطیری و حماسی ایران، نقش کوه را به‌عنوان مکان پیوند با امر قدسی تحلیل می‌کند.. این پژوهش در پی پاسخگویی به پرسش‌های زیر است: کوه در اساطیر ایران باستان چه نقشی در شکل‌گیری مفهوم امر قدسی دارد؟ چگونه می‌توان جایگاه کوه و تقدس مکان را براساس دیدگاه الیاده تحلیل کرد؟ پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پیوند کوه با عناصر آیینی، رخدادهای سرنوشت‌ساز، واسطه جهان انسانی و جهانی برتر، مرکزیت عالم؛ نقش مهمی در جایگاه قدسی و کهن‌الگویی در اساطیر ایران باستان دارد.

کلمات کلیدی : مکان قدسی کهن‌الگو اساطیر ایران باستان میرچا الیاده کوه