مشارکت عمومی در برنامه‌ریزی شهری ایران: مرور نظام‌مند گذار از مشارکت صوری به شراکت نهادی

مشارکت عمومی در برنامه‌ریزی شهری ایران: مرور نظام‌مند گذار از مشارکت صوری به شراکت نهادی

اصغر الهیاری کشمرزی1

1) علوم سیاسی دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی پست سازمانی رئیس سازمان آرامستان های شهرداری قزوین

کد IOI مقاله : AAHF-ACZGZE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مشارکت عمومی در برنامه‌ریزی شهری زمانی واجد معنای نهادی است که حضور شهروندان از سطح دریافت اطلاعات و بیان نظر فراتر رود و بتواند بر تعریف مسئله، انتخاب گزینه، تخصیص منابع و ارزیابی اجرا اثر بگذارد. با وجود گسترش ادبیات مشارکت، تجربه شهرهای ایران همچنان با شکافی میان پذیرش هنجاری مشارکت و توزیع واقعی اختیار روبه‌رو است. هدف این مقاله، سنتز نظام‌مند و انتقادی ادبیات مربوط به مشارکت عمومی در برنامه‌ریزی شهری ایران و شناسایی سازوکارهای گذار از مشارکت صوری به شراکت نهادی است. پژوهش به روش مرور نظام‌مند-انتقادی ساختاریافته و با الهام از منطق PRISMA 2020 طراحی شد. جست‌وجو در پایگاه‌های بین‌المللی و فارسی برای بازه اصلی 2010 تا 2026 تعریف و آثار کلاسیک مورد نیاز از طریق جست‌وجوی ارجاعی وارد چارچوب نظری شدند. به دلیل نبود خروجی قابل‌بازتولید مستقیم از همه پایگاه‌های اشتراکی در مرحله تدوین حاضر، از گزارش تعدادهای ساختگی برای مراحل PRISMA خودداری شده است. سنتز مطالعات نشان می‌دهد زمان دیرهنگام ورود شهروندان، ابهام در قلمرو اختیار، چندپارگی مسئولیت نهادی، عدم تقارن اطلاعات، نابرابری منابع میان ذی‌نفعان، ضعف قابلیت ردیابی پیشنهادها و فقدان پیوند پایدار میان مشارکت و بودجه از عوامل اصلی صوری‌شدن مشارکت‌اند. ابزارهای دیجیتال، PPGIS، بازآفرینی محله‌محور و بودجه‌ریزی مشارکتی ظرفیت افزایش دسترسی را دارند، اما بدون پاسخ‌گویی و انتقال واقعی اختیار ممکن است صرفاً کانال‌های مشارکت را توسعه دهند. بر پایه یافته‌ها، چارچوبی پنج‌لایه شامل دسترسی عادلانه، گفت‌وگوی آگاهانه، اثرگذاری قابل‌ردیابی، اختیار و مسئولیت مشترک، و پاسخ‌گویی و یادگیری نهادی پیشنهاد می‌شود. نتیجه اصلی آن است که گذار به شراکت واقعی بیش از افزایش تعداد جلسات و پلتفرم‌ها، به نهادینه‌کردن پیامد مشارکت در ساختار تصمیم نیاز دارد.

کلمات کلیدی : مشارکت عمومی برنامه‌ریزی شهری مشارکت صوری شراکت نهادی ایران