تحول الگوهای توسعه شهری پایدار از شهر فشرده تا برنامه‌ریزی تطبیقی، عادلانه و داده‌محور برای شهرهای آینده

تحول الگوهای توسعه شهری پایدار از شهر فشرده تا برنامه‌ریزی تطبیقی، عادلانه و داده‌محور برای شهرهای آینده

مهدی عبدالعلی زاده1

1) کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه فردوسی مشهد

کد IOI مقاله : AAHF-ACZGZH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    توسعه شهری پایدار طی دو دهه اخیر از مجموعه‌ای از توصیه‌های عمدتاً کالبدی درباره تراکم، اختلاط کاربری و مهار گسترش افقی، به حوزه‌ای چندبعدی تبدیل شده است که باید هم‌زمان با تاب‌آوری اقلیمی، عدالت فضایی، دسترسی روزمره، راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت، جریان منابع، حکمرانی و فناوری‌های داده‌محور مواجه شود. هدف این مقاله، بررسی انتقادی تحول پارادایم‌های توسعه شهری پایدار و استخراج مسیرهای برنامه‌ریزی مناسب برای شهرهای آینده است. پژوهش با طراحی مرور دامنه‌ای ساختاریافته همراه با سنتز انتقادی انجام شد و منابع علمی عمدتاً در بازه 2010 تا سپتامبر 2026، با حفظ آثار بنیادین قدیمی‌تر، بررسی شدند. نتایج نشان می‌دهد هیچ الگوی منفردی مانند شهر فشرده، شهر 15 دقیقه‌ای، شهر تاب‌آور یا شهر هوشمند را نمی‌توان مستقل از زمینه نهادی، اجتماعی، اقلیمی و فضایی به‌عنوان پاسخ جهان‌شمول تلقی کرد. ادبیات جدید به‌طور فزاینده از نسخه‌های ثابت به سمت برنامه‌ریزی زمینه‌حساس، چندمقیاسی، عادلانه و بازخوردی حرکت می‌کند. مهم‌ترین خلأها شامل کم‌نمایی شهرهای جنوب جهانی و پیرامون‌های شهری، ضعف شواهد طولی و علی، ناهمگونی سنجه‌ها، ادغام ناکافی عدالت با شاخص‌های پایداری و فاصله میان ظرفیت فنی هوش مصنوعی و نهادهای واقعی برنامه‌ریزی است. بر پایه سنتز شواهد، چارچوب «برنامه‌ریزی پایدار تطبیقی و زمینه‌حساس» پیشنهاد می‌شود که فرم و دسترسی، اکولوژی و تاب‌آوری، متابولیسم منابع، عدالت، حکمرانی و هوشمندی داده‌ای را در چرخه تشخیص، سناریوسازی، مشارکت، اجرا، پایش و یادگیری نهادی ادغام می‌کند.

کلمات کلیدی : توسعه شهری پایدار برنامه‌ریزی شهری شهر فشرده شهر 15 دقیقه‌ای تاب‌آوری شهری هوش مصنوعی شهری