صورت‌بندی الگوی نظری معماری داخلیِ ارتقادهنده شادمانی در مسکن میان‌مرتبه: پژوهشی کیفی مبتنی بر نظریه زمینه‌ای در شهر اصفهان

صورت‌بندی الگوی نظری معماری داخلیِ ارتقادهنده شادمانی در مسکن میان‌مرتبه: پژوهشی کیفی مبتنی بر نظریه زمینه‌ای در شهر اصفهان

زهراالسادات اعتضادی1 سيده مرضيه طبائيان2 ساناز رهروی پوده3 عقیل امامقلی4

1) دانشجوي دكتري، دانشکده معماري، شهرسازی و هنر، مركز تحقيقات گردشگري معماري و شهرسازي، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ايران.
2) دانشيار (نويسنده مسئول)، دانشکده معماري، شهرسازی و هنر، مركز تحقيقات گردشگري معماري و شهرسازي، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ايران.ايميل نويسنده مسئول:
3) - استاديار، دانشکده معماري، شهرسازی و هنر، مركز تحقيقات گردشگري معماري و شهرسازي، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ايران.
4) استاديار، گروه معماری، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامي، ابهر، ايران.

کد IOI مقاله : AAHF-ACZKBF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مسکن، فراتر از سرپناهی برای تأمین نیازهای اولیه، محیطی مستمر برای شکل‌گیری تجربه‌های ادراکی، عاطفی و اجتماعی انسان است. ازاین‌رو، کیفیت معماری داخلی می‌تواند در چگونگی ادراک محیط، احساس آرامش، تجربه تعلق مکانی و شکل‌گیری شادمانی ساکنان نقش داشته باشد. با وجود توجه به ابعاد عملکردی و زیبایی‌شناختی فضاهای مسکونی، تبیین یکپارچه مؤلفه‌های معماری داخلی در ارتباط با تجربه شادمانی و سازوکارهای شکل‌گیری آن همچنان اهمیت دارد. پژوهش حاضر با هدف صورت‌بندی الگوی نظری معماری داخلیِ ارتقادهنده شادمانی در مسکن میان‌مرتبه شهر اصفهان انجام شده است. این پژوهش در بخش کیفی از رویکرد نظریه زمینه‌ای کلاسیک بهره می‌گیرد. داده‌ها از طریق ۲۱ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با ساکنان واحدهای مسکونی میان‌مرتبه گردآوری شد. نمونه‌ها از سه محدوده شهری شامل کاوه، عسگریه و دشتستان به‌صورت یک گروه مکانی، و ملاصدرا انتخاب شدند؛ به‌گونه‌ای که از هر یک از سه گروه مکانی هفت مصاحبه انجام گرفت. نمونه‌گیری با رویکرد هدفمند ـ نظری دنبال شد و تحلیل داده‌ها با کدگذاری و مقایسه مستمر مفاهیم و مقوله‌ها صورت پذیرفت. یافته‌ها به شناسایی ده مؤلفه اصلی انجامید که در چهار حوزه مفهومی شامل سازمان فضایی و تعامل، ویژگی‌های کالبدی و حسی، معنا و پیوستگی فرهنگی ـ عاطفی، و تحول و انطباق دسته‌بندی شدند. این مؤلفه‌ها عبارت‌اند از: کیفیت و سازمان فضایی، چیدمان ارگونومیک تعامل‌محور، طبیعت‌گرایی فضایی، متریال اصیل و خالص، کیفیت نوری و ادراک روشنایی، تضاد رنگی متعادل، اصالت‌مندی فرهنگی، بازنمایی تداوم عاطفی، طراحی تلفیقی و زیست فناورانه. مقوله هسته پژوهش در قالب «نظام معماری داخلی انسان‌محور، یکپارچه و بهزیستی‌گرا» صورت‌بندی شد. بر مبنای این صورت‌بندی، شادمانی محیطی نه پیامد یک ویژگی منفرد، بلکه حاصل هماهنگی میان عملکرد، ادراک حسی، معنا، هویت و امکان انطباق فضا با نیازهای ساکنان تفسیر می‌شود. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی مفهومی برای تصمیم‌گیری در طراحی داخلی مسکن میان‌مرتبه و پژوهش‌های آتی در حوزه معماری و بهزیستی محیطی فراهم کند.

کلمات کلیدی : معماری داخلی شادمانی محیطی مسکن میان‌مرتبه نظریه زمینه‌ای روان‌شناسی محیطی طراحی انسان‌محور کیفیت محیط مسکونی