عدالت فضایی و بازآفرینی کالبدی-بصری بوستان‌های محله‌ای در بافت‌های ناکارآمد زاهدان با رویکرد چیدمان فضا (Space Syntax) و GIS

عدالت فضایی و بازآفرینی کالبدی-بصری بوستان‌های محله‌ای در بافت‌های ناکارآمد زاهدان با رویکرد چیدمان فضا (Space Syntax) و GIS

سجاد لطفیان سرگزی1 امیر نجفی2 مهین سرگزی3 عاطفه عنانی4

1) دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی کشاورزی- زراعت دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
2) دانشجوی دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
3) دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی باغبانی- گیاهان زینتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
4) دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی کشاورزی- گیاهان داروئی دانشگاه زابل

کد IOI مقاله : AAHF-ACZZFE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    رشد شتابان شهرنشینی در شهر زاهدان موجب شکل‌گیری بافت‌های ناکارآمد کالبدی و بی‌عدالتی شدید فضایی در توزیع خدمات عمومی به ویژه فضاهای سبز و بوستان‌ها شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل دسترسی‌پذیری و توزیع فضایی بوستان‌های محله‌ای در مناطق کم‌برخوردار زاهدان (به طور ویژه محلات منطقه ۴: شیرآباد، کریم‌آباد و قاسم‌آباد) با بهره‌گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تکنیک چیدمان فضا (Space Syntax) صورت گرفته است. روش تحقیق بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی-تحلیلی است که با تلفیق داده‌های فضایی ماهواره‌ای (شاخص NDVI تصاویر لندست-۹ در بستر گوگل ارث انجین)، مدل‌سازی هندسی شبکه معابر با نرم‌افزار Depthmap و تحلیل آماری پرسشنامه‌ها (۳۸۴ نمونه بومی با پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۱۴) انجام پذیرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که میانگین سرانه واقعی فضای سبز زاهدان معادل ۱.۵۶ مترمربع است که با استاندارد جهانی فاصله فاحشی داشته و این مقدار در محلات مورد مطالعه منطقه ۴ به کمتر از ۰.۲۸ مترمربع کاهش می‌یابد. تحلیل چیدمان فضا نشان داد اکثر مسیرهای منتهی به بوستان‌های موجود و پاتوق‌های محله‌ای شیرآباد دارای شاخص همپیوندی کالبدی پایین (کمتر از ۱.۱۲) و قابلیت کنترل بالا (بیش از ۰.۷۸) هستند که زمینه‌ساز پدید آمدن فضاهای دفاع‌ناپذیر و تشدید ترس از جرم شده است. همچنین، تحلیل همبستگی پیرسون همبستگی قوی و معناداری را بین شاخص‌های کالبدی-بصری فضا با حس تعلق مکانی (با ضریب همبستگی ۰.۴۶۱ در شیرآباد و ۰.۴۸۰ در کریم‌آباد) نشان داد. بر این اساس، رویکرد بازآفرینی مشارکتی و اقدام کالبدی خرد جهت اتصال معابر بن‌بست و تبدیل فضاهای رها شده به پارک‌های جیبی با مدیریت سرمایه اجتماعی بومی مساجد به عنوان راهکار بهینه جهت تحقق عدالت فضایی و امنیت بصری پیشنهاد می‌شود.

کلمات کلیدی : عدالت فضایی چیدمان فضا بازآفرینی مشارکتی سکونتگاه‌های غیررسمی زاهدان پارک‌های جیبی