اعتماد نهادی به‌مثابه عامل تعیین‌کننده شکوفایی انسان: چارچوبی مفهومی برای حکمرانی در عصر هوش مصنوعی

اعتماد نهادی به‌مثابه عامل تعیین‌کننده شکوفایی انسان: چارچوبی مفهومی برای حکمرانی در عصر هوش مصنوعی

مهدی مهدویان صدر1

1) دکتر مهدی مهدویان صدر. پژوهشگر.

کد IOI مقاله : ABDE-ABGKCK
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com)
چکیده :
    اعتماد، در ادبیات حکمرانی غالباً همچون روان‌کننده‌ای برای کارایی دیده می‌شود. این مقاله ادعای بزرگ‌تری را پی می‌گیرد: اعتماد نهادی نه ابزارِ کارایی، بلکه یکی از شرط‌های بنیادینِ شکوفایی انسان است. آنجا که شهروند بتواند نهاد را شایسته، درست‌کار و دل‌سوز بداند، همان امنیت روانی و افقِ پیش‌بینی‌پذیری فراهم می‌آید که عاملیت، برنامه‌ریزیِ بلندمدت و مشارکت—سه عنصرِ سازندهٔ زندگیِ شکوفا—را ممکن می‌سازد.عصر هوش مصنوعی این پیوند را به‌شکلی تازه به چالش می‌کشد. تصمیم‌گیریِ خودکار و الگوریتمی، هم‌زمان که اتکا به نهادها را ناگزیرتر می‌کند، شفافیت، پاسخ‌گویی و تقارنِ اطلاعاتی را—که شالودهٔ اعتمادِ موجّه‌اند—می‌فرساید. حاصل، یک پارادوکس است: باید بیش از پیش به سامانه‌هایی تکیه کنیم که کمتر از پیش می‌توانیم آن‌ها را بفهمیم یا به چالش بکشیم.این پژوهش با روشی مفهومی–نظری، سه بدنهٔ ادبیاتِ کم‌پیوند—شکوفایی انسانی و رویکرد قابلیت، اعتماد نهادی، و حکمرانیِ هوش مصنوعی—را تلفیق می‌کند و چارچوبی چندسطحی می‌سازد که در آن «اعتماد نهادیِ موجّه» حلقهٔ واسطِ میان طراحیِ حکمرانی و شکوفایی است. تنش‌های عصر هوش مصنوعی همچون تعدیل‌گرهای منفی، و زیرساختِ اعتماد—از جمله نهادهای پژوهشی و نظارتیِ پارلمانی، چالش‌پذیری و نظارتِ انسانی—همچون تعدیل‌گرهای مثبت عمل می‌کنند. در پایان، شش گزارهٔ آزمون‌پذیر صورت‌بندی و دلالت‌های آن برای نهادهای پژوهشیِ پارلمانی در نظام‌های حکمرانیِ در حال توسعه بازخوانی می‌شود.

کلمات کلیدی : اعتماد نهادی شکوفایی انسانی حکمرانی هوش مصنوعی رویکرد قابلیت پاسخ‌گویی نهادهای پژوهشی پارلمانی