تبیین عصبروانشناختی نقش نماز در کاهش اضطراب اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی
تبیین عصبروانشناختی نقش نماز در کاهش اضطراب اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی
حسن رفیعی1
1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت فرهنگی دانشگاه معارف اسلامی و دانشپژوه سطح 3 مشاوره اسلامی موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا (ع)، قم، ایران.
کد IOI مقاله
:
ABDE-ABHHEC
محل انتشار :
ششمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com)
چکیده :
این پژوهش با هدف تبیین عصبروانشناختی نقش نماز در کاهش اضطراب اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که نماز، بهویژه در صورت آگاهانه، منظم و جمعی آن، چگونه میتواند در چارچوب سازوکارهای تنظیم هیجان، کاهش برانگیختگی اضطرابی و تقویت پیوندهای اجتماعی تحلیل شود. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد سنتزپژوهی است و در آن، دادههای منتخب از علوم اعصاب، روانشناسی دین، نظریه تنظیم هیجان و نظریه چندشاخهای عصب واگ با آموزههای دینی درباره نماز بهصورت مفهومی و تطبیقی بررسی شدهاند. یافتههای تحلیلی پژوهش نشان میدهد که نماز میتواند از طریق تقویت توجه متمرکز، بازتنظیم شناختی، آرامسازی بدنی و فعالسازی نسبی نظام پاراسمپاتیک، در تعدیل پاسخهای اضطرابی نقش داشته باشد. در این چارچوب، کاهش برانگیختگی آمیگدال، افزایش کارکردهای تنظیمی قشر پیشپیشانی، بهبود نوسانات ضربان قلب و تقویت احساس ایمنی روانزیستی، بهعنوان سازوکارهای احتمالی قابل طرح هستند. همچنین در بعد جمعی، نظم حرکتی، هماهنگی صوتی، همزمانی رفتاری و تجربه مشترک معنوی در نماز جماعت میتواند زمینهساز افزایش احساس تعلق، اعتماد اجتماعی و انسجام گروهی شود. بر این اساس، مفاهیمی مانند «سکینه» و «طمأنینه» را میتوان در سطح تحلیلی، با حالتهای آرامش، ثبات هیجانی و آمادگی برای ارتباط اجتماعی مقایسه کرد؛ هرچند این مفاهیم دینی نباید بهطور کامل به شاخصهای عصبزیستی فروکاسته شوند. نتیجه پژوهش آن است که نماز، در افق دینی و عصبروانشناختی، ظرفیت آن را دارد که بهمثابه الگویی معنوی برای تنظیم هیجان فردی و تقویت پیوند اجتماعی مورد تحلیل قرار گیرد؛ با این شرط که ادعاهای تجربی آن در پژوهشهای میدانی و آزمایشگاهی آینده بهطور مستقیم آزمون شوند. پژوهش حاضر درصدد است تا با ارائه مدلی تلفیقی، بستر مناسبی را برای انجام پژوهشهای تجربی بعدی در حوزه سلامت روان بومی فراهم سازد.
کلمات کلیدی : نماز عصبروانشناسی اضطراب اجتماعی تنظیم هیجان همبستگی جمعی عصب واگ سکینه