واکاوی اهداف و کارکردهای کتاب‌شناسی توصیفی در پژوهش‌های متنی

واکاوی اهداف و کارکردهای کتاب‌شناسی توصیفی در پژوهش‌های متنی

سیدجواد مرتضایی1 فاطمه‌زهرا توانچه2 مرضیه آباد3

1) 1- نویسنده مسئول، استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، مشهد،
2) 2- دانشجوی دورۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، مشهد، رایانامه:
3) 3- دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، مشهد،رایانامه:

کد IOI مقاله : ABDE-ABHKHZ
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com)
چکیده :
    کتاب‌شناسی توصیفی تنها به ثبت مشخصات ظاهری و اطلاعات کتاب‌شناختی آثار محدود نمی‌شود، بلکه روشی تحلیلی برای بررسی ساختار مادی کتاب و شناخت تاریخ تولید و انتقال متن است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ماهیت، اهداف، کارکردها و ارزش‌های پژوهشی کتاب‌شناسی توصیفی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع و دیدگاه‌های نظری مرتبط با این حوزه است. بر پایهٔ تحلیل منابع، بیست‌ویک هدف و کارکرد اصلی شناسایی شد که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به ثبت ویژگی‌های مادی کتاب، شناسایی و مقایسهٔ نسخه‌ها، بازسازی نسخهٔ ایده‌آل، تعیین ترتیب ویرایش‌ها و چاپ‌ها، تشخیص تفاوت‌های درون‌چاپی، مستندسازی تاریخ تولید اثر و فراهم‌کردن زمینهٔ لازم برای نقد متنی و ویرایش علمی اشاره کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این اهداف را می‌توان در سه محور کلی دسته‌بندی کرد: مستندسازی و تحلیل مادی کتاب، کمک به نقد متنی و شناخت روند انتقال متن، و بازسازی تاریخ چاپ و نشر در سطوح خُرد و کلان. در مجموع، کتاب‌شناسی توصیفی با تبدیل ویژگی‌های فیزیکی کتاب به شواهدی برای پژوهش تاریخی و متنی، میان کتاب، کتابخانه و پژوهش پیوند برقرار می‌کند و در شناسایی نسخه‌های معتبر و حفظ اصالت میراث مکتوب نقش مهمی دارد. این کارکرد در عصر نسخه‌های دیجیتال و کاهش دسترسی مستقیم به شواهد مادی کتاب اهمیت بیشتری یافته است.

کلمات کلیدی : کتاب‌شناسی توصیفی نسخه‌شناسی نقد متنی تاریخ‌نگاری نشر تحلیل مادی کتاب اصالت میراث فرهنگی