از سناریونویسی تا تصمیم‌سازی هوشمند: بازطراحی آینده‌پژوهی با استفاده از هوش مصنوعی مولد

از سناریونویسی تا تصمیم‌سازی هوشمند: بازطراحی آینده‌پژوهی با استفاده از هوش مصنوعی مولد

حسین مظاهری1

1) کارشناس مسئول گروه آموزش های آزاد و مجازی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

کد IOI مقاله : ABDE-ABKEKG
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com)
چکیده :
    شتاب تحولات فناورانه، ژئوپلیتیکی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی، فرایند تصمیم‌گیری راهبردی را با سطحی از عدم‌قطعیت مواجه ساخته است که روش‌های سنتی پیش‌بینی و برنامه‌ریزی به‌تنهایی قادر به پاسخ‌گویی کامل به آن نیستند. در چنین شرایطی، آینده‌پژوهی با تأکید بر شناسایی آینده‌های بدیل، سناریونویسی و تقویت ظرفیت تطبیق‌پذیری سازمان‌ها و سیاست‌گذاران، اهمیت فزاینده‌ای یافته است. هم‌زمان، ظهور هوش مصنوعی مولد، به‌ویژه مدل‌های زبانی بزرگ، ظرفیت جدیدی برای پویش محیطی، استخراج روندها، تولید فرضیه، ترکیب دانش، توسعه سناریو و پشتیبانی از تصمیم‌سازی فراهم کرده است. با وجود این، استفاده شتاب‌زده از این فناوری می‌تواند با چالش‌هایی همچون توهم اطلاعاتی، سوگیری الگوریتمی، وابستگی شناختی، کاهش تنوع دیدگاه‌ها و انتقال مسئولیت تصمیم‌گیری به سامانه‌های هوشمند همراه شود. هدف مقاله حاضر، ارائه چارچوبی برای بازطراحی فرایند آینده‌پژوهی از طریق ادغام نظام‌مند هوش مصنوعی مولد با روش‌های سناریونویسی و تصمیم‌سازی راهبردی است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل مفهومی ادبیات آینده‌پژوهی، سناریونویسی، هوش مصنوعی مولد و حکمرانی هوش مصنوعی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی مولد نباید جایگزین آینده‌پژوه، خبرگان یا تصمیم‌گیران شود؛ بلکه باید به‌عنوان «همکار شناختی» در چرخه آینده‌پژوهی ایفای نقش کند. بر این اساس، مدل پیشنهادی مقاله در پنج مرحله شامل پویش هوشمند، استخراج و تحلیل پیشران‌ها، تولید و آزمون سناریوها، تبدیل سناریو به گزینه‌های سیاستی و یادگیری و بازتنظیم مستمر طراحی شده است. نتایج نشان می‌دهد ترکیب توان پردازشی و تولیدی هوش مصنوعی با قضاوت انسانی می‌تواند سرعت، تنوع، عمق تحلیل و قابلیت به‌روزرسانی فرایند آینده‌پژوهی را افزایش دهد؛ مشروط بر آنکه سازوکارهای اعتبارسنجی انسانی، شفافیت، ردیابی منابع، مدیریت سوگیری و حاکمیت داده در این فرایند لحاظ شود.

کلمات کلیدی : آینده‌پژوهی سناریونویسی هوش مصنوعی مولد تصمیم‌سازی هوشمند آینده‌های بدیل حکمرانی هوش مصنوعی هوش مصنوعی راهبردی