رابطه نارسایی تنظیم هیجان، الگوهای ارتباطی ناکارآمد و فرسودگی زناشویی در زوج‌های دارای تعارض بالا

رابطه نارسایی تنظیم هیجان، الگوهای ارتباطی ناکارآمد و فرسودگی زناشویی در زوج‌های دارای تعارض بالا

شیرین سرلک1 شیما بخشنده2 رویا رضائی3

1) کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، فعال حوزه کودک و خانواده، تهران، ایران.
2) کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، تهران، ایران.
3) دانشجوی ارشد روانشناسی کودکان استثنایی. آزاد واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : ABDZ-ABEZBZ
محل انتشار : چهارمین همایش ملي روانشناسی، تربیت، آسیب های اجتماعی و رسانه(psy.marvdasht.iau.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه نارسایی تنظیم هیجان، الگوهای ارتباطی ناکارآمد و فرسودگی زناشویی در زوج‌های دارای تعارض بالا طراحی شد و از رویکرد کمی و مدل‌سازی ساختاری برای تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از 246 زوج شرکت‌کننده استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد که نارسایی تنظیم هیجان به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق تثبیت الگوهای ارتباطی ناکارآمد، سهم قابل توجهی در ایجاد خستگی عاطفی، کاهش صمیمیت و احساس بی‌معنایی رابطه دارد و اثرات آن مستقل از سن، مدت ازدواج و تحصیلات باقی می‌ماند. تحلیل جزئی مؤلفه‌های فرسودگی نشان داد که خستگی عاطفی بیشترین شدت را دارد و کاهش صمیمیت و بی‌معنایی رابطه به ترتیب در سطوح بالایی قرار دارند و اثرات ترکیبی نارسایی هیجان و تعاملات ناکارآمد موجب افزایش خطر فرسودگی در زوج‌ها می‌شود. همچنین، تحلیل مسیر غیرخطی و آستانه‌ای نشان داد که پس از رسیدن به نقاط بحرانی، شدت فرسودگی با شیب تندتری افزایش می‌یابد و شناسایی زودهنگام زوج‌های پرخطر ضروری است. بر اساس این یافته‌ها، هشت راهکار کاربردی شامل آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان و کنترل تکانه، تمرین گفت‌وگوی مثبت و حل تعارض، توسعه راهبردهای مقابله‌ای سازگارانه، جلسات مشاوره فردی و گروهی با تمرکز بر هم‌جهتی هیجانی، شناسایی نقاط بحرانی فرسودگی و مداخله هدفمند، برنامه‌های حمایتی طولانی‌مدت برای زوج‌های دارای تعارض مزمن، طراحی بسته‌های آموزشی ترکیبی برای ارتقای همزمان مهارت‌های هیجانی و ارتباطی و پایش مداوم فرسودگی و نارسایی هیجانی پیشنهاد شد. این چارچوب نوین و جامع، امکان کاهش فرسودگی زناشویی، افزایش رضایت زناشویی و ارتقای سلامت روانی زوجین را فراهم می‌کند و مبنایی علمی برای طراحی برنامه‌های تخصصی زوج‌درمانی و مداخلات پیشگیرانه ارائه می‌دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مداخلات همزمان در سطح هیجان و تعاملات روزمره، اثرات منفی نارسایی تنظیم هیجان و الگوهای ارتباطی ناکارآمد را به حداقل رسانده و توانمندی‌های رابطه را تقویت می‌کند و اهمیت مداخلات چندبعدی و سیستماتیک در حوزه روانشناسی خانواده را برجسته می‌سازد.

کلمات کلیدی : الگوهای ارتباطی ناکارآمد هم‌جهتی هیجانی تعارض زناشویی مداخلات روانشناختی