بازخوانی پیوند ارزش‌های فرهنگی و راهکارهای اقلیمی در معماری سنّتی ایران با تأکید بر اصول معماری پایدار

بازخوانی پیوند ارزش‌های فرهنگی و راهکارهای اقلیمی در معماری سنّتی ایران با تأکید بر اصول معماری پایدار

حسین حمزوی1

1) عضو هیأت علمی تمام وقت و مدیر گروه آموزشی معماری دانشگاه آزاد اسلامي واحد لامرد

کد IOI مقاله : ABEB-ACAFDE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پیشرفت های اخیر در مهندسی، نوآوری و تکنولوژی - بلژیک(eitconf.com)
چکیده :
    معماری پایدار در پاسخ به چالش‌های زیست‌محیطی معاصر، بر ضرورت برقراری تعادل میان نیازهای انسانی، فرهنگ و ظرفیت‌های طبیعی محیط تأکید دارد. معماری سنّتی ایران، به‌واسطۀ شکل‌گیری در پیوند با شرایط اقلیمی، منابع در دسترس، الگوهای زیست اجتماعی و ارزش‌های فرهنگی، مجموعه‌ای از راهکارهای فضایی، کالبدی و فنی را در خود جای داده است که بازشناسی آنها می‌تواند در تبیین رویکردهای پایدار در معماری معاصر مؤثّر باشد. هدف این مقاله، بررسی پیوند ارزش‌های فرهنگی و راهکارهای اقلیمی در معماری سنّتی ایران و تبیین ظرفیت آن‌ها در ارتباط با اصول معماری پایدار است. در این راستا، مبانی نظری توسعه پایدار و معماری پایدار در کنار نمونه‌ها و عناصر شاخص معماری سنّتی ایران، به ‌صورت توصیفی ـ تحلیلی بررسی شده‌اند. محورهای مورد توجه شامل استفاده از مصالح بوم‌آورد و قابل ترمیم، تناسب ابعاد و مقیاس فضاها با نیازهای انسانی، سازمان‌دهی درون‌گرا و الگوی حیاط مرکزی، تفکیک فضاهای تابستان‌نشین و زمستان‌نشین، بهره‌گیری از سایه‌اندازها و بازشوهای متناسب با تابش خورشید، استفاده از پوشش‌های دوپوسته و دیوارهای ضخیم برای کاهش انتقال حرارت، تهویه طبیعی از طریق بادگیرها و خنک‌سازی فضاها، و شیوه‌های سنّتی ذخیره و هدایت آب و تولید و نگهداری یخ است. بررسی این نمونه‌ها نشان می‌دهد که راهکارهای معماری سنّتی ایران صرفاً پاسخ‌هایی فنی به شرایط آب‌وهوایی نبوده‌اند، بلکه با شیوه زندگی، روابط اجتماعی، دانش بومی و نگرش فرهنگی به طبیعت نیز ارتباط داشته‌اند. بر این اساس، بهره‌گیری معاصر از میراث معماری سنّتی مستلزم تقلید صوری از گذشته نیست؛ بلکه نیازمند بازشناسی منطق عملکردی و ارزش‌های فرهنگی و محیطی آن و انطباق سنجیده آن‌ها با نیازها، امکانات و فناوری‌های امروز است. چنین رویکردی می‌تواند به تقویت هویت معماری، استفاده کارآمدتر از منابع و ارتقای سازگاری محیطی بناها کمک کند.

کلمات کلیدی : معماری سنّتی ایران معماری پایدار ارزش‌های فرهنگی راهکارهای اقلیمی مصالح بوم‌آورد سازگاری محیطی