تبیین مؤلفه‌های طراحی انسان‌محور مؤثر بر ارتقای احساس امنیت ساکنان در مجموعه‌های مسکونی

تبیین مؤلفه‌های طراحی انسان‌محور مؤثر بر ارتقای احساس امنیت ساکنان در مجموعه‌های مسکونی

محمدرضا کریمی1

1) کارشناسی ارشد، گروه مهندسی معماری، دانشگاه ازاد اسلامی ،‌رشت، ایران -

کد IOI مقاله : ABEB-ACZKFG
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پیشرفت های اخیر در مهندسی، نوآوری و تکنولوژی - بلژیک(eitconf.com)
چکیده :
    رشد شتابان شهرنشینی و افزایش تقاضا برای مسکن، مجتمع‌های مسکونی به یکی از رایج‌ترین الگوهای سکونت در کلان‌شهرهای ایران تبدیل شده‌اند. این الگو پاسخی به نیاز کمّی مسکن بوده، اما در بسیاری از موارد بدون توجه کافی به ابعاد کیفی زندگی، نیازهای روان‌شناختی انسان و الزامات اجتماعی محیط سکونت شکل گرفته است. در میان نیازهای انسانی، امنیت جایگاهی بنیادین دارد و بر اساس سلسله‌مراتب نیازهای مزلو، پس از نیازهای فیزیولوژیکی در رتبه دوم قرار می‌گیرد. امنیت در محیط مسکونی دارای دو بعد عینی (وقوع واقعی جرم) و ذهنی («احساس امنیت») است که الزاماً بر هم منطبق نیستند؛ زیرا محیطی با نرخ پایین جرم نیز ممکن است به دلیل ضعف کیفیت محیطی و نبود نظارت اجتماعی، احساس ناامنی ایجاد کند. نظریه‌های CPTED، چشم‌انداز ـ پناهگاه و پنجره‌های شکسته نشان می‌دهند که ویژگی‌های کالبدی و سازمان فضایی می‌توانند فرصت‌های جرم و احساس ناامنی را کاهش یا افزایش دهند. مرور ادبیات موضوع نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از مدل‌های امنیت محیطی در بستر جوامع غربی شکل گرفته‌اند و کاربرد آن‌ها در مجتمع‌های مسکونی ایران نیازمند بررسی بومی است. در مقابل رویکرد کمّی‌گرا، رویکرد انسان‌محور بر توجه هم‌زمان به نیازهای جسمی، روانی، اجتماعی و شناختی کاربران تأکید دارد. پژوهش حاضر با روش مرور نظام‌مند ادبیات موضوع انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ویژگی‌های کالبدی مجتمع‌های مسکونی از جمله فرم و اندازه فضا، خوانایی، مقیاس انسانی، کیفیت مسیرهای دسترسی و نحوه سازماندهی فضایی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری احساس امنیت ساکنان دارند. فضاهای نیمه‌عمومی فاقد سلسله‌مراتب و قلمروگرایی به فضاهایی کم‌استفاده، بی‌تعلق و ناامن تبدیل شده‌اند. حصارها و دروازه‌ها اغلب نقش نمادین و روانی در کاهش ترس دارند و امنیت پایدار نیازمند تلفیق طراحی کالبدی، نظارت اجتماعی، مدیریت محیط وکیفیت روابط همسایگی است. در نهایت، دستیابی به محیط‌های مسکونی امن و مطلوب مستلزم عبور از نگاه صرفاً کالبدی و حرکت به سوی رویکردی انسان‌محور است.

کلمات کلیدی : احساس امنیت مجتمع‌های مسکونی فضای عمومی و نیمه‌ عمومی رویکرد انسان‌محور